İnsanı insan yapan yalnızca bedeni değil; vicdanı, anlam arayışı ve manevi derinliğidir. Fakat çağımızın kurduğu düzen, bu derinliği bir yük gibi görüp budamayı tercih etti. Ortaya çıkan şey gelişmiş bir insan değil, kolay yönetilen, hızlı tüketen, benzer düşünen tek tip birey oldu. Ruh geri çekildikçe, ahlak yerini vitrine; değer yerini etiketlere bıraktı.
Bu dönüşüm rastlantı değil, sistematiktir. Daha anne karnında başlar. Hamilelik, mahrem bir bekleyiş olmaktan çıkar; sergilenir, pazarlanır. Doğum bir mucize değil, bir organizasyon olur. Çocuklar “eşsiz” oldukları telkiniyle büyütülür; sınırla değil alkışla tanışırlar. Hayat onlara uyarlanır, onlar hayata değil. Böylece çocuk merkezli değil, çocukerkil bir düzen doğar. Sonuçta yetişen nesil, engelle karşılaşınca kırılır; yoksunluk görünce öfkelenir; başkasının acısını hissedemez.
Bu zihniyet, zamanla insan hayatının değerini de aşındırır. Bebek ölümleri istatistikleşir, afetlerde yitirilen canlar rakama indirgenir. İnanç, ahlak üretmek için değil, sermaye biriktirmek için kullanılır. Siyaset ilke değil, pay kapma alanına dönüşür. Sanat, derinlikten koparılıp inançsızlığın vitrini yapılır. Para ve şöhret, insana ölçüsüz bir kudret vehmi verir; kişi kendini hesap vermez sanır.
Daha da sarsıcı olan şudur: Maneviyatını korumaya çalışan toplumlar bu düzenin dışında bırakılmaz; hedefe konur. Değerlerini savunanlar “uyumsuz”, “geri” ya da “tehdit” ilan edilir. Ekonomik baskılar, kültürel dayatmalar ve siyasi müdahalelerle hizaya sokulmak istenirler. Bu çağda ruhunu korumak, bedel ödemeyi göze almaktır.
İnsanlık bir eşiğin üzerindedir. Ya anlamı yeniden merkeze alacak, ahlakı yalnızca sözde değil hayatta kuracağız; ya da konfor uğruna ruhu feda edip sessiz, benzer ve itaatkâr kalabalıklar üreteceğiz. İki yol da açık, ama ikisi birden mümkün değil.
Seçim ertelenebilir; sonuç ertelenmez.
Necat KACAN
Eğitimci Araştırmacı Yazar