Dünyada ilk savaş uçağını Türklerin düşürdüğünü biliyor muydunuz?
Tarihte uçak ilk defa 17 Aralık 1903 tarihinde Wright Kardeşler vesilesiyle uçurulurken havacılığın kısa zamanda askerȋ bir mahiyete dönüşeceğini ilk değerlendiren ülkelerden biri Osmanlı Devleti olacaktı.
Uçaklar savaş şartlarında ilk kez kullanıldı
Osmanlı askerȋ havacılığının kuruluşu 1 Haziran 1911 tarihinde faaliyete geçtiği resmi olarak kabul edilen “Tayyare Komisyonu” ile başladı.
1911’de başlayan Trablusgarp Savaşı, insanlığın ilk kez gökyüzünde savaştığı cephe oldu. İtalyanlar uçaklarını keşif ve bombardıman için kullandı. Osmanlı askerleri ise yalnızca tüfek ve topçu ateşiyle İtalyan uçağını düşürerek dünya tarihine geçti. Bu olay, bir savaşta düşürülen ilk uçak olarak kayıtlara geçti.
Uçaklar, savaş koşullarında ilk kez 29 Eylül 1911'de Osmanlı İmparatorluğu ile İtalya arasında başlayan Trablusgarp Savaşı'nda kullanıldı. Bu, tarihte iki devlet arasında yaşanan bir çatışmada hava araçlarının ilk kez savaş aracı olarak görev almasıydı. İtalyan ordusu o dönemde 28 uçak ve dört balondan oluşan bir hava filosuna sahipti.
1912 yılı Nisan ayı sonundan itibaren, İtalyanlar güdümlü balonları ile Trablusgarp'ı ve Bingazi'deki Türk mevzilerini bombalamaya başladı.
Osmanlı Devleti, Trablusgarp Savaşı sırasında balon kullanımı için çeşitli girişimlerde bulundu. Bu amaçla, Genelkurmay 2. Şubesi'nde havacılık faaliyetlerinden sorumlu Kurmay Yarbay Süreyya Bey ile Müfettişi Umumiliği Kıtaatı Fenniye Şubesi'nde görev yapan İstihkam Binbaşısı Mehmet Ali Bey'den oluşan bir heyet görevlendirildi. Ancak tüm hazırlıklara ve çabalara rağmen Osmanlı Devleti, savaş sürecinde ne uçak ne de balon kullanma imkânı bulabildi.
22 Ekim 1911'de İtalyan pilot Yüzbaşı Carlo Piazza, Blériot XI tipi uçağıyla Türk hatları üzerinde keşif uçuşu yaparak tarihe geçti. Bu, savaş koşullarında gerçekleştirilen ilk hava keşif uçuşuydu. Türk birliklerinin yerden açtığı ateş üzerine İtalyan pilotlar daha yüksekten uçmaya başladı. Ardından 1912 başlarında İtalyanlar, havadan bildiri atarak yerli halkı isyana teşvik etti. Böylece tarihteki ilk "psikolojik hava harekâtı" da Trablusgarp semalarında gerçekleşmiş oldu.
11 Haziran 1912'de İtalyan pilot Yüzbaşı Marengo, tarihin ilk gece bombardımanını gerçekleştirdi. Ancak Osmanlı Genelkurmayı'na 15 Haziran'da ulaşan rapora göre, Derne cephesinde ordugâhı bombalayan bu uçak, Türk birliklerinin tüfek ve topçu ateşiyle vurularak Derne Vadisi'ne düştü.
Havacılık tarihinde savaşta ölen ilk pilot
25 Ağustos 1912 tarihinde İtalyan Pilot Teğmen Piero Manzini bir foto-keşif uçuşu sırasında, uçağı ile denize düşerek yaşamını yitirdi. Manzini, dünya havacılık tarihine, savaşta ölen ilk havacı olarak geçti.
İlk esir ve uçak ele geçirme olayı
10 Eylül 1912’de Yüzbaşı Riccardo Moizo motor arızası nedeniyle, Aziziye civarında Türk hatları gerisine mecburi iniş yaptı ve uçağı ile birlikte Türk ordusuna esir düştü. Pilot Moizo ve kullandığı Nieuport-4 tipi uçak, dünya havacılık tarihinde ilk esir olan havacı ve uçak olarak yerlerini aldı.
İtalyanlar bir savaşta ilk uçağı kullanırken, harekât ortamında ise ilk uçağı kaybetmişlerdir.
Osmanlı Devleti, balon ve uçak temin edip bölgeye sevk etmek istemesine rağmen 28 uçak ve 4 balonu bulunan İtalyanlara karşı bir denge kurulması mümkün olmamıştır. Kiralık yabancı pilotların Türk İmparatorluğu için büyük bir özveride bulunmayacağı gerçeği de Trablusgarp Savaşı’nda açıkça görülmüştür.
Havacılıkta birçok ilkin yaşandığı Trablusgarp Savaşı, 18 Ekim 1912 tarihinde İtalyanlar ile Lozan şehri civarında bulunan Uşi Antlaşması yapılarak sona ermiştir.