Bazı tarihler vardır; takvimde sıradan bir gün gibi görünür ama toplumların hafızasında çok daha derin anlamlar taşır. Son yıllarda 9 Mart da böyle bir gün olarak anılıyor. Sosyal medyada ve çeşitli çevrelerde bu tarihin, Türklerin Ergenekon’dan çıkış sürecinin başlangıcı olduğu yönünde paylaşımlar yapılıyor. Bu anlatı ister tarihsel bir gerçeklik, ister güçlü bir destan olarak görülsün; üzerinde düşünülmesi gereken önemli bir sembol taşıyor.
Ergenekon anlatısı Türk kültür dünyasında yüzyıllardır anlatılan büyük bir diriliş hikâyesidir. Rivayete göre büyük bir yenilginin ardından Türkler dağlarla çevrili bir vadiye sığınır. Yıllar geçer, nüfus artar; fakat çıkış yolu yoktur. Sonunda bir demirci dağı eriterek geçit açar ve bir boz kurt onlara yol gösterir. Böylece uzun bir sıkışmışlık dönemi sona erer ve yeni bir başlangıç doğar.
Bu hikâyeyi yalnızca kelimesi kelimesine yaşanmış bir olay gibi okumak eksik kalır. Çünkü destanların gücü çoğu zaman tarihsel ayrıntılardan değil, taşıdığı sembollerden gelir. Ergenekon da aslında bir milletin kendisini nasıl gördüğünü anlatan güçlü bir metafordur.
Dağ, çaresizliği ve sıkışmışlığı temsil eder.
Demiri eritmek, irade ve aklı.
Bozkurt ise yol gösteren liderliği ya da ortak aklı simgeler.
Dolayısıyla Ergenekon yalnızca geçmişte anlatılan bir göç hikâyesi değil, aynı zamanda bir zihniyet meselesidir: Kapalı görünen yolları açma iradesi.
Milletlerin tarih boyunca ayakta kalmasını sağlayan yalnızca savaşlar veya zaferler değildir. Onları ayakta tutan asıl şey, ortak hafıza ve ortak anlatılardır. Romalıların Romulus ve Remus efsanesi, Japonların güneş tanrıçasından gelen imparator miti nasıl bir kimlik anlatısıysa, Ergenekon da Türk kültüründe benzer bir yer tutar.
Bu yüzden Ergenekon anlatısının asıl değeri, geçmişte tam olarak ne olduğundan çok bugün bize ne söylediğidir.
Bugün artık milletlerin önündeki “dağlar” eskisi gibi coğrafi değildir. Günümüz dünyasında toplumların karşısına çıkan engeller daha farklıdır. Bilim ve teknolojide geri kalmak, eğitimde niteliğin düşmesi, ekonomik bağımlılık, toplumsal kutuplaşma ve kültürel kimlik tartışmaları modern çağın Ergenekon duvarlarıdır.
Bu nedenle bugün demiri eritmek, bir dağı eritmekten çok daha farklı bir anlam taşır. Demiri eritmek; bilgi üretmek, güçlü kurumlar kurmak, adil bir düzen inşa etmek ve toplumsal birlik duygusunu güçlendirmek demektir.
Bir başka deyişle, destanın mesajı romantik bir geçmiş özlemi değil; zorluklar karşısında üretme ve yeniden ayağa kalkma iradesidir.
Ergenekon anlatısının önemli bir tarafı da zamanla ilişkisidir. Çıkışın 21 Mart’ta tamamlandığına dair inanış, baharın başlangıcıyla birleşir. Doğanın yeniden canlandığı bir dönemde bir milletin yeniden doğuşunun anlatılması tesadüf değildir. Bu, Türk düşünce dünyasında tabiat ile tarih arasında kurulan güçlü bağın bir göstergesidir.
Bugün 9 Mart’ı hatırlamak isteyenler için asıl mesele yalnızca bir etiketi paylaşmak ya da destanı romantikleştirmek değildir. Asıl mesele, o destanın verdiği mesajı doğru okumaktır.
Çünkü her çağın kendi Ergenekon’u vardır.
Her toplum zaman zaman kendi dağlarıyla karşılaşır.
Önemli olan o dağın büyüklüğü değil, onu aşma iradesidir.
Ergenekon anlatısı bize şunu hatırlatır:
Bir toplum sıkıştığında kurtarıcıyı yalnızca geçmişte aramaz; kendi emeğinde, aklında ve dayanışmasında bulur.
Gerçek çıkış yolu da tam burada başlar.
Demiri eritmek, aslında umudu kaybetmemektir.
Ve tarih bize defalarca göstermiştir ki bir millet umudunu koruduğu sürece hiçbir dağ sonsuza kadar kapalı kalmaz.