Dayın bile cebindeki paranın sıfırına göre saf değiştiriyorsa, burada insanlıktan söz etmek artık fazla romantik kalıyor. Kan bağı var ama vicdan bağı yok. Aynı sofraya oturmuşuz, aynı çaydan içmişiz, ama iş menfaate gelince herkes akrabalığını cebine koyup çıkarıyor. Paranın sesi yükselince, insanın sesi kısılıyor.
Sonra ne yapıyoruz? Hiç utanmadan ahlaktan, haktan, hukuktan, adaletten konuşuyoruz. Cümleler süslü, kelimeler ağır. Ağızdan “kul hakkı” düşmüyor ama elde avuçta ne varsa başkasının. Hakkımız olmayanı bir şekilde iç ediyoruz; kimi ihaleyle, kimi torpille, kimi “bir şey olmaz” diyerek. Çünkü bu ülkede en çok kullanılan anahtar artık vicdan değil, kılıf.
Domuz eti haram deriz, domuz gibi hakka gireriz. Kimse kusura bakmasın; mesele hayvan benzetmesi değil, ikiyüzlülük. Haramı tabakta arayıp, kul hakkını cebimizde taşırız. Namaz vakti hassasiyet zirvede, adalet vakti telefon sessizde. İnanç, işimize geldiği kadar; ahlak, vitrinlik.
Bir de utanmadan öğüt veririz. Kendisi üçkağıdı meslek edinmiş, başkasına dürüstlük dersi anlatır. Vergiyi kaçırır, kul hakkını yer, sonra “bu düzen böyle” diye ahkam keser. Düzen böyle değil; biz böyleyiz. Sistemi suçlamak kolay, aynaya bakmak zor.
Vicdan bozdurulmuş, cebe atılmış. Üstüne de uzun uzun nutuklar çekiliyor. Sosyal medyada adalet postları, gerçek hayatta adaletsizlik rekorları. Herkes çok dindar, çok ahlaklı, çok dürüst… Ama sıra paylaşmaya, hakkı teslim etmeye gelince ortalık sessiz.
İnsanlık nutukla ölçülmez. Akrabalık kanla değil, duruşla belli olur. Haram sadece lokmada değil, niyettedir. Kul hakkı sadece cami vaazında değil, günlük hayattadır. Bunu anlamadığımız sürece; dayı da değişir, komşu da, dost da. Değişmeyen tek şey, yüzsüzlüğün normalleşmesidir.
Ve biz hâlâ soruyoruz: “Nerede kaldı insanlık?”
Cevap basit: Cebin dibinde… Vicdanın üstünü örttüğü yerde.