ELİF LALE KIRCAOĞLU
Sosyal medya üzerinden Amerika ve İsrail'in İran'a saldırması karşısında Çin'in neden sessiz kaldığına dair bir makale paylaşılıyor.
Dolaşıma sokulan herkes tarafından paylaşılan bu metin bazı gerçek parçaları, abartıları ve yanlış çıkarımları birlikte içeriyor. Bu yüzden “neden Çin sessiz?” sorusunu anlamak için meseleyi daha dengeli analiz etmek gerekir.
Şöyle ki. Dış politika ve siyaset benim tam olarak ihtisas alanım değil ama o yabancısı da olmadığım bir konu olduğu için ve Çin / Kunming bölgesinde yaşadığım yıllarda edindiğim tecrubelerden kendimce bazı tespitlerim var tabii ki.
Çin genelde krizlerde askeri tepki vermez, diplomatik açıklamalarla yetinir. Bunun nedeni Çin’in resmi dış politika doktrini olan Xi Jinping * donemindeki “çatışmadan kaçınma ve ekonomik genişleme stratejisi” dir.
Çin’in temel yaklaşımı: Doğrudan savaşa girmemek, taraf olmaktan kaçınmak, enerji akışının kesilmemesini istemek, ekonomik kazanımları korumak.. Yani bizim meşhur deyimimizle saman altından su yürütmeyi sever.
Yani Çin çoğu zaman “bekle ve izle” stratejisi uygular.
Çin İran için ABD ile savaşmaz. Çin ile İran yakın olsa da bu askeri ittifak değildir.
İran’ın içinde olduğu blok: BRICS
Rusya ve Çin ile ekonomik işbirliği .
Ancak Çin’in ABD ile ticareti hâlâ devasa: Çin–ABD ticareti yıllık yaklaşık 700 milyar dolar.
İran–Çin ticareti ise bunun çok küçük bir kısmı
Bu nedenle Çin, İran için ABD ile doğrudan çatışmaya girmez.
Çin’in en büyük korkusu: Hürmüz Boğazı'nın kapanması..
Dolaşımda ki metinlerde geçen Strait of Hormuz gerçekten dünyanın en kritik enerji geçişlerinden biridir. Ancak şunu bilmek gerekir:
Çin petrolünün büyük kısmı Körfez’den gelir. Bu yüzden boğazın kapanması Çin’e de zarar verir. Yani Çin’in çıkarı savaşın büyümesi değil istikrarın devamıdır.
Askeri raporlar sosyal medyadaki rakamlar kadar dramatik değildir. Örneğin Körfez ülkelerinde kullanılan sistemler:
Patriot missile system. THAAD missile defense system
Bu sistemler birçok saldırıyı durdurmuştur, fakat drone savaşları savunmayı zorlaştırıyor.
Çin’in asıl stratejisi gerçekten ekonomi
Paylaşımdaki metnin en doğru kısmı burasıdır. Çin son 20 yılda özellikle: Afrika,
Orta Doğu, Asya bölgelerinde altyapı yatırımı yaptı.
Bunun ana projesi:
Belt and Road Initiative.
Bu proje ile Çin: Limanlar, demiryolları, enerji hatları, telekom ağları kurarak ekonomik etki alanını genişletiyor.
Çin neden düşük profil kullanıyor?
Çin’in stratejisi üç temel nedene dayanıyor:
1-Ekonomi önceliği
Savaş yerine ticaret.
2-ABD ile doğrudan çatışmadan kaçınma
Çünkü bu küresel ekonomiyi sarsar.
3-Uzun vadeli güç biriktirme
Yani askeri değil ekonomik hegemonya.
Sosyal medyadaki yazının problemi, metindeki bazı iddialar: İran'ın Körfez'i tamamen felç ettiği, ABD savunmasının tamamen başarısız olduğu, Körfez ülkelerinin ABD yatırımlarını iptal ettiği...
Bunlar kanıtlanmış bilgiler değil!
Büyük ölçüde yorum veya propaganda.
Çin’in sessizliğinin nedeni basit:
Çin İran için savaşmak istemiyor.
Çin enerji akışının kesilmesini istemiyor
Çin uzun vadede ekonomik güçle etkisini artırmak istiyor.
Yani Çin’in stratejisi:
“Savaşmak değil, beklemek ve ekonomik alanı genişletmek.”