Bugün, 20 Ocak 2026 Salı
Son yıllarda ilahiyat camiasında ve dindar çevrelerde "Kur’an İslâmı" söylemi üzerinden şekillenen bir tartışma yürüyor. Geleneksel fıkıh usûlüne, yani Edille-i Şer’iyye dediğimiz o devasa ilmî mîrasa mesafeli duran bu yaklaşım, temel motivasyonunu "dini hurafelerden arındırma" gayesinden alıyor. Elbette dinin aslından koparılması her Müslüman için bir endişe kaynağıdır. Ancak burada sormamız gereken can alıcı bir soru var: Kur’an’ın "eksiksiz bir rehber" olması, o rehberin nasıl anlaşılacağına dair bir metodu reddetmemizi mi gerektirir?
Kur’an Bir Fihrist Değildir
En’âm 38 ve Nahl 89 gibi âyetlerde Kur’an’ın her şeyi açıkladığı vurgulanır. Fakat buradaki "her şey", insanın hidayeti için gereken temel ilkelerdir. Eğer Kur’an’dan her teknolojik gelişmenin (dijital varlıklar, genetik müdahaleler vb.) ismen yer almasını beklersek, onu bir "hidayet rehberi" olmaktan çıkarıp "ansiklopedi" sığlığına hapsetmiş oluruz. Kur’an ilkeleri koyar; akıl, içtihat ve usûl ise bu ilkeleri her çağa taşır.
Sünnet ve İçtihat: Kur’an’ın Bir Alternatifi Değil, Emridir
"Sadece bu kitaptan sorumlusunuz" (Zuhruf 44) âyeti, sorumluluğumuzun kaynağını belirler. Ancak aynı Kur’an; Haşr 7 ile Sünnet’i, Nahl 43 ile uzmanlığı (icmâ), Nisâ 83 ile de derinlemesine inceleyerek sonuç çıkarmayı (kıyas) bizzat emreder.
Dolayısıyla; Sünnet, İcmâ ve Kıyas, Kur’an’ın yanına sonradan eklenmiş "beşerî uydurmalar" değil; Kur’an’ın hayata uygulanması için bizzat Allah tarafından işaret edilmiş anlama metodolojileridir.
Müracaat Düzeni: Önce Kur’an
Müslümanların bin yıldır takip ettiği Edille-i Şer’iyye sıralaması bir hiyerarşi değil, bir "müracaat düzeni"dir. Bir müctehid önce Kur’an’a bakar; hüküm açıksa orada durur. Ancak namazın nasıl kılınacağı gibi detaylarda Sünnet’e başvurmak, Kur’an’ı eksik görmek değil, onu tebliğ eden Hz. Peygamber’in (sav) açıklamasına ve Kur’an’ın ruhuna sadâkat göstermektir.
Usûl Olmazsa "Hevâ" Devreye Girer
Bazı yapıların kendi yorumlarını dinleştirmesi sosyolojik bir yaradır. Ancak metodolojinin kötüye kullanılması, o metodolojinin yanlış olduğu anlamına gelmez. Eğer fıkıh usûlü devre dışı bırakılırsa, elimizde sadece metin kalır. Metni yorumlayacak bir "akıl yürütme biçimi" kalmadığında ise her birey kendi hevâsına göre bir anlam üretmeye başlar. İşte asıl kaos o zaman doğar.
Sonuç olarak;
İslâm medeniyeti Kur’an’ı ölü bir metin değil, her çağa hitap eden canlı bir hitap olarak görmüştür. Kıyas ve içtihat, değişmez hakikatleri değişen zamana adaletle yerleştirme sanatıdır. Kur’an bize sadece "balık" (hüküm) vermemiş, "balık tutmayı" (hüküm çıkarma usûlünü) da öğretmiştir. Unutulmamalıdır ki: Usûl olmadan vusûl (hakikate ulaşmak) imkânsızdır.
