Yahya Kemal, Balkan rüzgarlarıyla savrulan o görkemli mısralarında "Türk’ün gönlünde nehir varsa Tuna’dır" derken, aslında kaybettiğimiz bir cennetin yasını tutuyordu. Haklıydı da... Tuna bizim için sadece bir su değil, üzerine destanlar yazdığımız, kıyısında at sulayıp, sularında yaralarımızı yıkadığımız dev bir hatıradır. Ancak gelin, bu "nehir" meselesine, sadece bir şairin Balkan hasretiyle değil, bir bozkır çocuğunun genetik sızısıyla bakalım. Çünkü Türk’ün ruhu, tek bir nehir yatağına sığmayacak kadar coşkulu ve hüzünlüdür.
İlk Aşkın Islak İzi: Orhun ve Yenisey
Bizim için ilk su, Orhun’dur. O, anamızın sütü gibi ak ve helal, ilk kelimelerimiz gibi sadedir. Moğolistan’ın ıssız bozkırlarında bugün sessizce akan o nehir, aslında bizim çocukluğumuzdur. Yenisey’in hırçın kollarında Hakas bir balıkçının çektiği ağda, bizim unutulmuş masallarımız takılıdır. Orhun’u Tuna’dan ayıran şey sadece binlerce kilometre değil, bir çocuğun büyüme sancısıdır. Orhun vasiyettir; Tuna ise o vasiyetin üzerine kurulan en büyük rüyadır.
Bir Gurbet Senfonisi: İdil (Volga)
Sahi, neden Rusların "Volga Anası" bizim için hala "İdil" diye iç çeker? Çünkü İdil-Ural’ın o engin düzlüklerinde, Altın Ordu’nun atları kişnerken biz o suyu vatan bildik. Zeki Velidi Togan’ın karlı yollarda peşine düştüğü o hatıra, aslında bizim kuzeyde bıraktığımız parçamızdır. İdil, Türk’ün sessiz çığlığıdır; hüzünlüdür, derindir ve tıpkı bir anne gibi bizi hala uzaklardan çağırır.
Medeniyetin Kan Grupları: Seyhun ve Ceyhun
Türk’ün ruhu nerede mayalandı derseniz, size Maveraünnehir’i gösteririm. Seyhun ve Ceyhun, o iki mübarek su yolu, bizim göçebelikten bilgeliğe geçtiğimiz yerdir. Ahmed Yesevi’nin nefesi bu suların buharıyla Anadolu’ya taşınmıştır. Seyhun bir nehir değil, bir mürşiddir; bizi terbiye etmiş, bizi "biz" yapmıştır. Onlar olmasaydı, ne Buhara’nın turkuaz kubbeleri olurdu ne de Anadolu’nun kandilleri yanardı.
Ve Sakarya: Bir Milletin Son Gözyaşı
Mademki soyumuzda Balkanlılık yok, mademki biz bu toprağın çocuklarıyız; o halde Sakarya’yı bağrımıza basmadan hangi nehrin türküsünü yakabiliriz? Sakarya, bir imparatorluğun yıkıntıları arasında, bir milletin "ölmeyeceğim!" diye haykırdığı o hırçın sudur. Tuna bizim muhteşem mazimizse, Sakarya bizim "vatan" dediğimiz o mukaddes varlığımızdır. Sakarya’nın suyu, şehit kanıyla vatan toprağını birbirine bağlayan o kutsal mühürdür.
Sonuç: Akıp Giden Tek Bir Ruh
Aslında Türk’ün tek bir nehri yoktur; Türk’ün her devirde değişen bir "sevdası" vardır.
Orhun’da gözümüzü açtık,
Seyhun’da diz çöktük,
İdil’de savrulduk,
Sakarya’da ayağa kalktık,
Tuna’da ise en büyük aşkımızı bıraktık.
Yahya Kemal haklıdır; Tuna’nın yeri başkadır. Çünkü insan en çok kaybettiğine ağlar. Ama bizim nehirlerimiz birer kopuk parça değil, aynı ruhun farklı yataklarda akışıdır. İdil’de dökülen bir damla gözyaşı, gelir Fırat’ta bereket olur; Tuna’da yakılan bir ağıt, Sakarya’da zafere dönüşür. Bizim gönlümüzde nehirler bitmez; çünkü biz, o nehirlerin bizzat kendisiyiz.
