Bugün, 17 Şubat 2026 Salı
Tarih, Denge ve Egemenlik
Meseleyi sloganla değil, soğukkanlı bir devlet aklıyla ele alalım.
Mustafa Kemal Atatürk’ün Patrikhane konusunda son derece sert değerlendirmeleri olduğu bilinir.
Milli Mücadele döneminde Patrikhane çevresinin işgal güçleriyle kurduğu ilişkiler Ankara’da ciddi rahatsızlık yaratmıştır. Bu nedenle Lozan görüşmeleri sırasında Patrikhane’nin İstanbul dışına çıkarılması fikri gündeme gelmiştir.
Ancak 1923’teki Lozan Barış Konferansı sürecinde Batılı devletler bu talebe karşı çıkmış, sonuçta Patrikhane’nin İstanbul’da kalması fakat siyasi yetkilerinden arındırılmış, yalnızca dini bir kurum olarak faaliyet göstermesi formülü kabul edilmiştir.
Yani tablo şudur:
Patrikhane Türkiye’de kaldı.
Siyasi statüsü tanınmadı.
“Ekümenik” sıfatı Türkiye Cumhuriyeti tarafından hukuken kabul edilmedi.
Türk hukukuna tabi, yerel bir dini kurum olarak konumlandırıldı.
Bugün resmi devlet görüşü değişmemiştir:
Fener Rum Patrikhanesi Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde faaliyet gösteren bir dini kurumdur; uluslararası hukuki kişiliğe sahip değildir.
Bu egemenlik meselesidir.
Ancak “genç Cumhuriyetin gücü yetmedi” ifadesini değerlendirirken dönemin şartlarını görmek gerekir.
1923 Türkiye’si:
Savaşlardan çıkmış,
Ekonomisi çökmüş,
Nüfusu azalmış,
Diplomatik yalnızlık riski taşıyan bir devletti.
O masada verilen karar, bir geri çekilme değil; bir denge siyaseti olarak da okunabilir.
Devlet aklı bazen ideal olanı değil, mümkün olanı seçer.
“Ekümenik” meselesine gelince…
Bu kavram teolojik bir unvandır.
Dünya Ortodoksları açısından ruhani bir anlam taşır.
Türkiye açısından ise hukuki bir karşılığı yoktur.
İşte tartışmanın düğüm noktası buradadır:
Bir taraf teolojik yetki der,
diğer taraf egemenlik alanı der.
“Kin kapısı” ifadesi ise tarihsel hafızanın sembolik bir parçasıdır. Fener’deki kapının uzun süre kapalı kalması, Osmanlı dönemindeki bir idam hadisesine atfedilir. Bu olay, tarihsel gerilimlerin sembolü hâline gelmiştir.
Fakat burada dikkatli olmak gerekir:
Tarihsel hafıza başka şeydir,
bugünkü devlet politikası başka şeydir.
Türkiye Cumhuriyeti’nin egemenliği tartışmaya açık değildir.
Patrikhane’nin statüsü Türk hukukuyla belirlenmiştir.
Bu çizgi nettir.
Devletler duyguyla değil; hukukla ve güç dengesiyle hareket eder.
Egemenlik, bağırarak değil; kurumsal kararlılıkla korunur.
Resme dokunmak demek,
hem tarihi bilmek
hem de bugünkü hukuki gerçeği görmek demektir.
Strateji Uzmanı
Gazeteci Yazar
Gökalp Şentürk
