Macaristan Başbakanı Viktor Orbán'ın "Biz Kıpçak Türküyüz" demesinin arkasında nelerin yattığını hiç merak eden oldu mu? 

Peki, hiç Macarların tarihsel köklerine dair yaptıkları çözümsemelerin arkasında nelerin yattığını hiç merak eden oldu mu? 

Şimdi hep birlikte Viktor Orbán'ın "Biz Kıpçak Türküyüz" demesinin ve Macarların tarihsel köklerine dair arayışlarının arkasındaki 177 yıllık hafızayı ele alacağız. 

Hikâyeyi bugünden değil, 1848 devrim dalgasından başlatmak gerekmektedir. 

1848–1849 Macar Devrimi, Habsburg İmparatorluğu’na karşı Macar millî ve anayasal taleplerin yükseldiği önemli bir muharebe ve siyasi süreçti.

Habsburg egemenliği altındaki Macaristan'da Lajos Kossuth'un nasıl bir hukukçu, gazeteci ve parlamento muhabiri olarak yükseldiğini; Diyet raporlarını gizlice çoğaltıp bütün ülkeye yayarken nasıl halk kahramanına dönüştüğünü, bu yüzden zindana atıldığını ve hapiste Shakespeare ile İncil okuyarak İngilizce öğrendiğini bugün pek hatırlayan çıkmayacaktır. 

1848 devrimleriyle birlikte Kossuth, maliyeden milli savunmanın başına geçerken süreç içerisinde Honved ordusu Avusturya'yı sahada zorlamış, ardından Çar I. Nikolay 200 bin kişilik Rus ordusuyla sahneye çıkıp Macar davasını adeta ezmiştir. 

Neticede Macar asıllı bazı askerler ve siviller Osmanlı topraklarına sığınmıştır. Osmanlı Sultanı Abdülmecid döneminde (1839–1861) mülteciler kabul edilmiş ve bu insanlar çeşitli alanlarda Osmanlı toplumuna katkı sağlamışlardır.

Öte yandan Avusturya ve Rus elçileri "Bu asi sürgünleri bize vermezseniz savaş sebebidir" diye Babıali'yi tehdit ederken Abdülmecid kesin olarak "Tacımı ve tahtımı veririm, sığınanları vermem" diye rest çekmiştir. 

Vidin, Şumnu ve Kütahya üzerinden ilerleyen sürgün rotasında Kossuth, oturduğu Hamdi Bey Konağı'nda adeta küçük bir Macaristan kurmuş, Türkçe öğrenip gramer Türkçe öğrenip gramer kitabı yazmış, çarşı esnafıyla sıcak ilişkiler kurmuş ve Macar anayasası taslağını Kütahya'da kaleme almıştır. Kossuth’un ikamet etmesinden ötürü kendisinin Kütahya'da geçirdiği günlere beşiklik eden Hamdi Bey Konağı, bugün Macar Evi Müzesi olarak tarihsel hafızayı önümüze koymaktadır. Bu mekanda Kossuth'un özel eşyaları ve Macar kültürü ile ilgili objeler sergilenmektedir. Bu konak için Orbán hükümeti restorasyon desteği sağlamış ve her 15 Mart'ta orada Kossuth ve Macar özgürlükçüleri için bu konakta ve Kütahya kentinde anmalar yapılmaktadır. 

Osmanlı’da geçirdiği günlerden sonra USS Mississippi ile Amerika’ya çıkarma yapan Kossuth için New York'ta 31 pare top atışı yapılırken yüz binler onun için sokaklara dökülmüştür. Daha da önemlisi Kossuth ABD Kongresi'nde Fransız aristokrat Lafayette'ten sonra konuşan ikinci yabancı lider olmuş ve dünyanın gözünde bir "özgürlük markası"na dönüşmüştür. 

Kossuth, Ohio ve New England’da yaptığı konuşmalarındaki "halk için, halk tarafından yönetim" vurgusu “köleliği kaldıran ABD Başkanı” olarak tarihe geçen Abraham Lincoln'ün siyasi diline de adeta ilham veren kişi olmuştur.

Her ne kadar Osmanlı'dan sonra başka yerlerde de bulunsa her fırsatta Kossuth Osmanlı'ya minnettarlığını dile getirmekten hiçbir zaman kendini alamamıştır. Bu sayede Batı basınında Türk imajı hızla dönüşüme uğramıştır. Hun ve Osmanlı fetihleri vesilesiyle Avrupalılar için kullanılan - barbar Türk - benzetmesi, yerini "mazlumların koruyucusu" nitelendirmesine bırakmıştır. 

Kossuth hadisesi, Macar ulusal hafızası için maziye dönük bazı hatırlamaları ve bugüne kadar uzanan damarın şekillenmesi açısından da bir dönüm noktası olmuştur. 

Zira Kossuth hadisesi Macarların tarihî köklerini hatırlama ve yeniden anlamlandırma sürecinde dolaylı ama derin bir zihinsel etkiye sahip olmuştur. Bu etki, biyolojik-soy bağı kurmaktan ziyade kolektif hafıza, tarihsel yönelim ve Doğu’ya bakış üzerinden şekillenir. 

Nitekim Budapeşte'deki Kossuth Lajos Meydanı, parlamentonun önündeki heykel, banknotlar, okullardaki Kossuth kültü, Turan fikrinin 19. yüzyılda nasıl beslendiği ve Macar Türkologların Orta Asya'ya bakarken "Biz Doğudan geldik" duygusunu nasıl inşa ettiği de bu Kossuth hadisesinin ortaya çıkardığı sonuçlardır. 

Elbette ki Macarların Türklerdeki bu duruşu gördükten sonra bir de Batı'daki düşmanlarına bakıp “Biz kimiz?” sorusunu Batı dışı cevaplarla sormaya başlamasının ve bu sorulara aranan yanıtlar vesilesiyle kökenlerine dair ulaştıkları sonuçlardan hareketle köklerini Doğu'da görmeye başlamaları yolunda tarihsel kırılma noktalarından biri de bu Kossuth Hadisesi olmuştur. 

Finalde Macaristan Başbakanı Viktor Orbán'ın "Biz Kıpçak Türküyüz" çıkışıyla, Türk Devletleri Teşkilatı'na gözlemci üyeliği, NATO ve AB platformlarında Türkiye lehine aldığı pozisyonlarının dayandığı temeli Macarların tarihsel köklerini sorgulamaları ve köklerini Doğu'da görmeye başlamaları vesilesiyle Türkoloji akımının da hızlanmasına dayandırmak mümkündür. İşte burada 1849'daki sığınma krizi önemli bir kavşak noktası olmuştur.

Bu olay, bir milletin köklerini sakin dönemlerde değil, kriz anlarında hatırladığının somut bir göstergesi olarak önümüzde durmaktadır.