12 Şubat 2026 saat 14.00. İl Başkanları Toplantısı’nda kurulan bir cümle, yalnızca bir tarih göndermesi değildi; bir hafıza müdahalesiydi:
“1939 Erzincan depreminde dönemin hükümeti depremzedelere sadece sekiz çivi verdi.”

Bu cümle veri değildir. Bu cümle, dramatik bir karşılaştırmadır. Retorik sanatının en keskin araçlarından biri olan küçültme ve büyütme tekniğinin ustaca kurgulanmış bir örneğidir. Çivi küçüktür. Ev büyüktür. Çivi yetersizdir. Konut kudrettir. Ardından gelen “Biz 6 Şubat’ta 455 bin konut yaptık” vurgusu, bu dramatik sahneyi tamamlar. Zihin, iki resim arasında tercih yapmaya yönlendirilir: Yoksulluk mu, güç mü?

Ancak burada asıl mesele sayı değil, anlamdır.

1939 Erzincan Depremi, Cumhuriyet tarihinin en yıkıcı felaketlerinden biridir. Yaklaşık 33 bin insanımız hayatını kaybetmiş, şehir adeta yerle bir olmuştur. Türkiye o yıllarda savaşın gölgesinde, sanayi altyapısı zayıf, bütçesi sınırlı, ulaşım imkânları son derece kısıtlı bir ülkedir. Buna rağmen Meclis olağanüstü toplanmış, özel yasalar çıkarılmış, ülke genelinde yardım kampanyaları başlatılmıştır. Anadolu’nun dört bir yanından yardımlar gönderilmiş, barınma için devlet ve millet birlikte seferber olmuştur.

“Sekiz çivi” ifadesi tarihsel bir belgeye değil, sembolik bir indirgemeye dayanır. Çünkü tarih, tek bir nesneye indirgenemez. Hele ki bir milletin acısı, bir çivi metaforuna sığdırılamaz. Esasında böyle bir kayıt da yok belgede yok.

Retoriğin kodlarını doğru okumak gerekir. Bu tür ifadeler üç hedefe yöneliktir:

1. Geçmişi dramatik biçimde küçültmek, bugünü dramatik biçimde büyütmek.

2. Genç kuşakların zihninde keskin bir kopuş algısı oluşturmak.

3. Devlet sürekliliği yerine dönemsel başarı anlatısını merkeze almak.

Benzer bir söylemi yıllar önce “AK Parti gelmeden önce Türkiye’de buzdolabı yoktu” cümlesinde de görmüştük. Oysa Türkiye’de beyaz eşya üretimi 1950’lerde başlamış, 1960’larda seri üretime geçilmişti. Bu tür cümleler hakikati anlatmaz; hakikatin duygusal versiyonunu üretir.

Fakat unutulmaması gereken bir gerçek vardır:
1939’daki devlet de bizim devletimizdi.
O günkü millet de bizim milletimizdi.

Devlet, hükümetlerden büyüktür. Devlet bir sürekliliktir. Eğer geçmişi yetersizlik metaforlarıyla küçültürsek, aslında kendi kurumsal hafızamızı küçültmüş oluruz. Çünkü devlet dediğimiz organizma, dönemsel yönetimlerin toplamı değil, tarihsel birikimin devamıdır.

6 Şubat depremlerinde millet nasıl büyük bir dayanışma örneği sergilediyse, 1939’da da aynı Anadolu insanı imece kültürüyle yaraları sarmıştır. Fark imkânlardadır; ruh aynıdır.

Bir cumhurbaşkanı neden böyle bir retorik kurar? Çünkü siyaset yalnızca icraat anlatmaz; hikâye anlatır. Hikâye güçlü olmalıdır. Güçlü hikâye ise keskin karşıtlık ister. Çivi ile konut arasındaki uçurum, tam da bu yüzden seçilir. Fakat hikâye ile hakikat arasındaki mesafe açıldığında güven aşınır. Özellikle bilgiye saniyeler içinde ulaşabilen genç kuşaklar için.

Bir liderin sözü sadece bugünü değil, geçmişi de inşa eder. Eğer geçmiş sürekli yetersizlik sembolleriyle anlatılırsa, genç kuşaklar kendi tarihine yabancılaşır. Oysa sağlıklı bir siyasal bilinç, geçmişi inkâr ederek değil, onu anlayarak güçlenir.

Evet, 6 Şubat depremlerinde yapılan konutlar büyük bir organizasyon gücünü gösterir. Bu inkâr edilemez. Ancak 1939’u küçültmek, bugünü büyütmenin tek yolu değildir. Çünkü gerçek büyüklük, geçmişi aşağılayarak değil, geçmişi sahiplenerek ortaya çıkar.

Retorik alkış üretir.
Hakikat güven üretir.
Devlet ise güvenle ayakta kalır.

Hafızanın çivisini yerinden sökerseniz, duvar bir süre sonra çatlar.
Ama hakikatin harcıyla örerseniz, o duvar nesiller boyu ayakta kalır.

Necat KACAN

Eğitimci Araştırmacı Yazar