Geleneksel mezhepler modern dünyanın sorunlarını çözmekte yeterli mi?" yoksa "Yeni bir mezhebe mi ihtiyaç var?"
7.02.2026 09:29:00
Bu soru, İslâm düşüncesinde "yeni bir dil" arayışının merkezinde yer alıyor. Geleneksel mirası bir kenara mı itmeliyiz, yoksa onu modern dünyanın hızıyla mı eşlemeliyiz?
Şimdi bu meseleyi irdeleyelim...
* Yeni Bir Mezhebimiz mi Olmalı, Yoksa Yeni Bir Usûlümüz mü?
Modern Sorunlar ve Eskimeyen Cevaplar Arasındaki Dengesizlik...
Geleneksel mezheplerin mirası, İslâm dünyasının sarsılmaz temelidir. Ancak bugünün meselesi yeni bir "isim" (mezhep) koymak değil, mevcut ilmî mirası modern dünyanın karmaşıklığına tercüme edecek "taze bir akıl" yürütmektir.
Bugün karşılaştığımız dijital ekonomi, biyoteknoloji ve küresel adalet gibi sorunlar, bin yıl önceki fıkıh kitaplarında doğrudan isimleriyle yer almıyor. Bu durum iki kutbu doğuruyor: Bir tarafta "geçmişte her şey yazıldı, sadece oraya bakmalıyız" diyenler; diğer tarafta "gelenek artık yetersiz, her şeyi sıfırdan kurmalıyız" diyenler.
• Gelenek Yeterli mi, Yoksa Dondu mu?
Geleneksel mezhepler (Hanefî, Şâfî, Mâlikî, Hanbelî), aslında birer çözüm üretme makineleridir. Bu makinelerin "yazılımı" (usûlü), evrensel ilkeler üzerine kuruludur. Dolayısıyla mesele mezheplerin "yetersizliği" değil, bizim o makineleri modern sorunlarla besleyip çalıştıramayışımızdır.
Örneğin; Ebû Hanife bugün yaşasaydı, "kripto para" meselesine bakarken 8. yüzyılın ticaret örnekleriyle değil, kendi geliştirdiği "istihsan" (toplumsal fayda) ve "örf" ilkeleriyle cevap verirdi.
• "Yeni Bir Mezhep" Neden Çözüm Değil?
Tarihsel olarak yeni bir mezhep kurmak, genellikle yeni bir bölünmeyi beraberinde getirmiştir. Bugün ihtiyacımız olan şey, İslâm dünyasını daha fazla parçaya bölmek değil, ortak akıl ile "Kolektif İçtihat" mekanizmalarını güçlendirmektir. Yeni bir mezhep ismi altında toplanmak yerine; tıpçının, hukukçunun, ekonomistin ve ilahiyatçının aynı masada oturduğu "ihtisas kurulları" kurmak daha gerçekçi bir çözümdür.
• "Telfîk" (Mezhepleri Birleştirmek) Bir Çıkış Yolu mu?
Modern dünyanın karmaşıklığı bazen tek bir mezhebin yorumuyla aşılamıyor. İslâm hukukunda "telfîk" denilen, farklı mezheplerin görüşlerinden (belirli kurallar dahilinde) yararlanma yöntemi bugün daha sık uygulanıyor.
Örneğin; aile hukukunda bir mezhebin, ticaret hukukunda diğerinin daha uygulanabilir çözümlerini almak, dîni "kolaylaştırma" ilkesine hizmet eder.
• Asıl İhtiyaç: Makâsıd Odaklı Düşünce
Geleneksel mezheplerin en büyük gücü, dînin "Makâsıd" dediğimiz genel amaçlarını (canın, malın, aklın, dînin ve neslin korunması) merkeze almalarıdır. Modern dünyada yeni bir mezhebe değil; bu beş temel amacı, iklim krizinden yapay zekaya kadar her alana uygulayacak "Makâsıd Odaklı Fıkıh" anlayışına ihtiyaç vardır.
Sonuç olarak;
Geleneksel mezhepler, bizim köklerimizdir. Kökü koparmak ağacı kurutur; ancak ağacın her bahar yeni sürgünler vermesi gerekir. İhtiyacımız olan şey "Yeni bir Mezhep" (etiket) değil, "Yenilenmiş bir Usûl" (metodoloji) ve "Cesur bir İçtihat" iradesidir.
İslâm, durağan bir göl değil, yatağını her çağda yeniden bulan coşkun bir nehirdir.
Mithat Güdü
