​Modern dünyanın ayrılmaz bir parçası ve günümüzün vazgeçilmezi hâline gelen sosyal medya; bir yandan bilgi ve iletişim kapılarını aralarken, diğer yandan büyük bir imtihan alanı oluşturuyor. Sosyal medya artık sadece teknik bir mesele değil, Müslümanın şahsiyet ve karakter sınavının tam merkezidir.

​Klavyenin arkasına saklanarak "kahramanlık" taslayanlar, bilgi kirliliğiyle zihinleri bulandıranlar ve mahremiyet sınırlarını hiçe sayanlar arasında bir Müslümanın duruşu nasıl olmalı? Bu dijital mecralarda bir Müslüman nasıl bir iz bırakmalı?

​Kur'ân-ı Kerîm'in âyetleri, Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) hadisleri ve İslâm âlimlerinin hikmetli sözleri bu sorulara ışık tutmaktadır. Zira dijital dünyada dâhi olsa, her eylemimizden hesaba çekileceğiz. Rabbimiz, Tekâsür Sûresi'nde şöyle buyurur: "Nihâyet o gün (dünyâda faydalanığınız) nîmetlerden elbette ve elbette hesâba çekileceksiniz." (Tekâsür, 8)
Bu nimetler arasında sosyal medya da vardır; onu hayra mı yoksa şerre mi araç kıldığımız, âhirette mutlaka karşımıza çıkacaktır.

​İstikâmet ve Zaman Bilinci

​Müslümanın sosyal medya ahlâkı, her şeyden önce istikâmet üzere olmakla başlar. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), "Mâlâyaniyi (faydasız işleri) terk etmek, kişinin Müslümanlığının güzelliğindendir" (İbn Mâce, Fiten, 12) buyurarak, boş uğraşlardan uzak durmayı öğütler.

​Sosyal medya, zamanı israf etmenin en zahmetsiz yolu olabilir. Saatlerce kaydırılan ekranlar, Asr Sûresi'nin uyarısını akıllara getirir: "Asra (zamana) yemin ederim ki insan gerçekten ziyân içindedir. Bundan ancak iman edip iyi ameller işleyenler, birbirlerine hakkı tavsiye edenler ve sabrı tavsiye edenler müstesnadır." (Asr, 1-3)

​İslâm âlimi İbn Kayyim el-Cevziyye gibi düşünürler zamanı "kılıç gibi" görürler; eğer biz onu doğru kullanmazsak, o bizi keser. Dolayısıyla Müslümanın ölçüsü, paylaşımlarında her dâim "fayda" aramak olmalıdır: Bu içerik insanları iyiliğe mi davet ediyor, yoksa boş lakırdıyla vakit mi öldürüyor?

​Doğruluk, Edep ve Bilgi Ahlâkı

​Paylaşımlarda ve yazılan her satırda temel ölçü; doğruluk ve edep olmalıdır. Rabbimiz İsrâ Sûresi'nde bizleri uyarır: "Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur." (İsrâ, 36)

​Sosyal medya, bilginin en hızlı yayıldığı ancak en çok kirletildiği mecradır. Müslüman, "duyduğu her şeyi aktarması" konusunda ikaz edilmiştir. Rabbimiz buyuruyor ki: "Ey iman edenler! Eğer bir fâsık size bir haber getirirse, onun doğruluğunu araştırın..." (Hucurât, 6)

​Bilgi kirliliğine karşı Peygamber Efendimiz (s.a.v.) net bir kural koymuştur: "Her duyduğunu söylemesi kişiye günah olarak yeter." (Ebû Dâvûd, Edeb, 80) Dedikodu, iftira ve yalan haberler dijital dünyada hızla yayılırken; İmâm Gazâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn adlı eserinde bu tür sözleri "dil âfetleri" olarak niteler. "Kim Allah’a ve âhiret gününe inanıyorsa ya hayır söylesin ya da sussun" (Buhârî, Edeb, 31) hadisini hatırlatarak, susmanın bazen en büyük ibadet olduğunu vurgular.

​Bilgi kirliliğine karşı dikkat edilecek hususlar gayet basittir: Kaynağı doğrula, zanla hareket etme ve her şeyi paylaşma. Zira Kıyâme Sûresi'nde, "İnsan, kendisinin başıboş bırakılacağını mı zanneder?" (Kıyâme, 36) buyurulur; sosyal medya kullanımı da bu ilâhî hesaptan muaf değildir.

​Dijital Mahremiyet ve İffet

​Sosyal medya, mahremiyeti âdetâ bir tüketim nesnesine dönüştürdü. Oysa İslâm’ın tesettür ve mahremiyet emri sadece bedeni değil, bütün bir yaşantıyı kapsar. Kadın ya da erkek fark etmeksizin; özel hayatın her ânını, evlerin içini, sofraları ve en mahrem duyguları beğeniye sunmak, "görünür olma" hırsının bir tezahürüdür.

​Dijital mecralarda mahremiyetin ölçüsü, Kur'ân'ın çizdiği sınırlarla belirlenir. Nûr Sûresi'ndeki "Mü'min kadınlara da söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar, namuslarını da korusunlar" (Nûr, 31) emri, erkekler için de aynı şekilde geçerlidir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), "Gözünüzü (harama) yumun, elinizi (haramdan) çekin, iffet ve namusunuzu koruyun" (Ebû Ya'lâ, 4257) buyurarak, mahremiyeti koruyanlara cenneti müjdelemiştir.

​Sosyal medyadaki profil resimleri, paylaşılan fotoğraflar veya özel sohbetler bu sınırları aşmamalıdır. İslâm âlimi İbn Âbidîn, Reddü'l-Muhtâr adlı eserinde mahremiyetin "kalp ve beden iffeti" olduğunu söyler. Dijital dünyada da, "Başkalarının kadınlarına karşı nâmuslu ve iffetli olun ki, sizin kadınlarınız da nâmuslu ve iffetli olsunlar" (Hâkim, IV, 154) hadisi rehber edinilmelidir. Mahrem olmayanlarla kurulan etkileşimlerde edep dairesi korunmalıdır; zira Hadîd Sûresi'nde, "Nerede olursanız olun O sizinle beraberdir. Allah, yaptıklarınızı görmektedir" (Hadîd, 4) buyurulur.

​Hesap Verilebilir Bir Profil

​Müslümanın dijital dünya ile imtihanı, "klavye kahramanlığı" ile "ahlâk" arasında yapılan bir seçimdir. Sosyal medya, kişinin karakterini yansıtan bir ayna gibidir; İmâm Şâfiî'nin dediği gibi: "İnsanların ahlâkı, dillerinin altında gizlidir." Paylaşımlarımız şahsiyetimizi ele verir: Günah mı üretiyoruz, yoksa iyiliğe mi davet ediyoruz? Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurur: "Nerede olursanız olun, Allah’a karşı gelmekten sakının ve her kötülüğün peşinden hemen iyilik yapın ki, onu silip yok etsin." (Tirmizî, Birr, 55)

​Sosyal medyayı hakkın ve hakikatin hizmetinde kullanmak, gerçek bir Müslümanlık göstergesidir. Teknolojiyi dinin güzel saydığı ve ahlâkın onayladığı şekilde kullanmak mümince bir duruştur. Unutulmamalıdır ki, kıyamet günü sadece dillerimiz değil, o paylaşımları yapan parmaklarımız da şahitlik edecektir.

​Sosyal medya karnemizi doldururken şu soruları kendimize sormalıyız:
1. ​Bu paylaşım beni Allah'a yaklaştırıyor mu?
2. ​İnsanları iyiliğe mi davet ediyorum, yoksa sadece nefsimi mi parlatıyorum?
3. ​Paylaştığım bu içerik, âhirette karşıma çıktığında beni mahcup eder mi?

​Müslüman, teknolojinin esiri değil, onu hayra hizmet ettiren efendisi olmalıdır. Bizler, ekran başında da olsak "İhsan" makamında, yani Allah'ı görüyormuşçasına yaşamalıyız.

​Sosyal medya bir araçtır; onu hayra mı yoksa şerre mi çevirdiğimiz, âhiretteki âkıbetimizi belirler. Mü’minûn Sûresi'nde, "Onlar boş ve faydasız şeylerden yüz çevirirler" (Mü’minûn, 3) buyurulur. Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) "Mü'min; insanları kötüleyen, lânetleyen, sövüp sayan, ağzı bozuk adam değildir" (Tirmizî, Birr, 48) hadisi, klavye arkasındaki her sözümüzü tartmamızı emreder. Kâf Sûresi'ndeki "O hiçbir söz söylemez ki yanında çok dikkatli bir gözetleyici olmasın!" (Kâf, 18) uyarısı, her tıklamamız için geçerlidir.

​Sosyal medyayı imanımızın bir yansıması haline getirelim. Zira Mü’minûn Sûresi'ndeki şu soru, dijital çağın Müslümanlarına da hitap etmektedir: "Bizim sizi boşuna yarattığımızı ve tekrar huzurumuza döndürülüp hesap vermeyeceğinizi mi sandınız?" (Mü’minûn, 115)

​Özetle Dijital Duruş Rehberi:
* ​Ekran karşısındaki yalnızlığın, Allah ile arandaki sınavındır; görünmez olduğunu sanma.
* ​"Beğeni" uğruna kişiliğinden, "takipçi" uğruna karakterinden ödün verme.
* ​Parmak uçlarınla yazdığın her kelime, âhirette önüne serilecek koca bir cümledir.
* ​Evine girmesine izin vermeyeceğin kişileri, dijital pencerenden içeri buyur etme.
* ​Mahremiyet sadece örtünmek değildir; özel olanı sadece özele saklamaktır.
* ​Sofranı değil şükrünü, eşyanı değil nezâketini, lüksünü değil fikrini paylaş.
* ​Klavye kahramanlığı nefsi, edep ise rûhu besler. Tercihin, senin şahsiyetindir.
* ​Profil fotoğrafın fâni, bıraktığın iz bâkîdir.
* ​"Gönder" butonuna basmadan önce kendine sor: "Bu paylaşım mîzan terazimin hangi kefesine düşecek?"
* ​Dijital ayak izin, ebedî defterinin satır aralarıdır. Temiz izler bırak.
* ​İyiliği yaymıyorsan, kötülüğün yayılmasına aracılık etme.

Yâ Rabbî! Kelâmımızı hakikâte, paylaşımlarımızı hayra, vaktimizi ise rızâna vesîle kıl. Bizleri ekranların ışıltısına aldanıp gönül aydınlığını yitirenlerden, beğeni hırsıyla karakterinden ödün verenlerden eyleme.

Zihnimizi bilgi kirliliğinden, dilimizi ve kalemimizi gıybet ve iftiradan, kalbimizi ise görünür olma sevdasından muhâfaza buyur. Adımlarımız gibi parmak uçlarımızı da sırat-ı müstakîm üzere sabit kıl. Dijital ayak izlerimizi mahşer gününde yüzümüzü ağartacak hayırlı şahitlere dönüştür Allah'ım!Amin.
​
Mithat Güdü