Bugün özgürce nefes alabiliyorsak, bunun bir bedeli olduğunu bilmemiz gerekir. 
Üstelik bu bedel, yalnızca savaş meydanlarında dökülen kanla değil; yarım kalan ömürlerle, söylenemeyen sözlerle, eve dönemeyen evlatlarla ödendi. 18 Mart 1915’i sadece askeri bir zafer olarak okumak bu yüzden eksik kalır. 
Çünkü Çanakkale, bir milletin topyekûn direnişi olduğu kadar, insan ruhunun en derin yerinde saklı acıların, fedakârlığın ve sessiz kahramanlığın da adıdır.

Tarih bize çoğu zaman sonuçları anlatır: düşman donanmalarının geri çekilişi, kazanılan büyük zafer, “Çanakkale geçilmez” sözü… Oysa tarihin satır aralarında başka bir gerçek daha vardır. 
O gün cephede yalnızca silahlar konuşmadı; özlem, korku, umut ve vatan sevgisi de konuştu. Henüz hayatının baharında olan gençler, annelerinin dualarını arkalarına alarak savaşa yürüdü. Kimisi son kez bir kapı eşiğinde dönüp evine baktı, kimisi sevdiğine veda edemeden yola çıktı. Geride ise bekleyen gözler, dinmeyen dualar ve hiç gelmeyecek mektuplar kaldı.

Çanakkale’yi büyük yapan da tam olarak budur. Orada kazanılan zafer, sadece askeri stratejinin değil; insanın imkânsızlık karşısında gösterdiği ahlaki ve manevi direncin eseridir. Karşılarında dönemin en güçlü donanmaları, en modern silahları vardı. Fakat bu milletin elinde onlardan daha güçlü bir şey bulunuyordu: bağımsız yaşama kararlılığı. 
Açlık, yorgunluk, eksiklik, korku… Bunların hiçbiri geri adım attırmadı. Çünkü cephede savaşanlar, yalnızca bir toprak parçasını değil, kendilerinden sonra doğacak nesillerin haysiyetini ve özgürlüğünü savunduklarını biliyordu.

Bu büyük destanın hafızalara kazınan en güçlü simgelerinden biri kuşkusuz Seyit Onbaşı’dır. 
Onun 215 kiloluk mermiyi sırtlaması, sıradan bir fiziksel güç gösterisi gibi anlatıldığında hikâyenin ruhu kaybolur. 
O mermi, yalnızca metalden ibaret değildi; içinde bir milletin son umudu, son direnci ve son duası vardı. 
Seyit Onbaşı, o yükü omzuna aldığında belki de sadece bir top mermisini değil, geride bırakılan evleri, bekleyen anneleri, yetim kalmaması gereken çocukları ve esir düşmemesi gereken bir vatanı taşıyordu.

İşte bu yüzden, onun yaptığını sadece “bir kahramanlık anı” diye tanımlamak yetersizdir. O an, milletin kaderinin bir insanın omzunda nasıl şekillenebileceğini gösteren bir tarihtir. İnsan bazen en büyük gücünü, en çaresiz hissettiği anda bulur. Çanakkale’de yaşanan tam da buydu. Kaybetme ihtimali en yüksek olanlar, vazgeçmeyi en az düşünenlerdi. 
Çünkü onların geri çekilmesi yalnızca bir mevzinin kaybı değil, bir milletin boynuna vurulacak zincirin başlangıcı olacaktı.

Ancak Çanakkale’nin bir başka yüzü daha vardır: sessizlik. Top seslerinin arasında duyulmayan, resmi tarihin çoğu zaman kısa geçtiği o sessizlik… Yazılamayan mektuplar, söylenemeyen son sözler, bir annenin yıllarca kapıya çevrili kalan bakışı… Cepheye gidenlerin çoğu daha çocuk denecek yaştaydı. Kimisi annesinin dizinin dibinden kalkıp geldi, kimisi daha hayatı tanıyamadan ölümün karşısına dikildi. Onların ardında bıraktığı en ağır şey, yalnızca yokluk değil; tamamlanamayan hikâyeler oldu.

Her savaşın rakamlarla anlatılan bir tarafı vardır; kayıplar, kazanımlar, cepheler, tarihler… 
Ama asıl gerçek, rakamların içine sığmaz. Çanakkale’de toprağa düşen her askerle birlikte bir evin ışığı söndü, bir annenin duası yarım kaldı, bir kardeşin omzu eksildi. Buna rağmen o insanlar, kişisel hayatlarını milletin geleceğine feda etmekte tereddüt etmediler. Çünkü bazen bir ülkenin bağımsızlığı, birkaç neslin kendi hayatından vazgeçmesiyle mümkün olur.

Bugün burada asıl sormamız gereken soru şudur: Biz 18 Mart’ı gerçekten ne kadar anlıyoruz? Onu yıldönümünde hatırlanan bir zafer olarak mı görüyoruz, yoksa her gün içinde yaşadığımız özgürlüğün arkasındaki bedel olarak mı? Sabah rahatça uyanabilmek, düşüncelerimizi korkmadan ifade edebilmek, kendi bayrağımız altında yaşayabilmek… Bunların hepsi birilerinin bir zamanlar “Ben dönmeyebilirim” diyerek çıktığı yol sayesinde mümkün oldu.

Bu nedenle 18 Mart yalnızca geçmişe ait bir tarih değildir. O gün, bugünün konforuna dalıp unutmamamız gereken bir vicdan muhasebesidir. Bize bağımsızlığın hazır verilmiş bir nimet değil, korunması gereken ağır bir emanet olduğunu hatırlatır. Ve aynı zamanda şunu söyler: Bir millet, en zor zamanında bile inancını ve onurunu kaybetmezse yenilmez.

Belki de bu yüzden Çanakkale’yi anlamak, sadece savaş meydanını anlamak değildir. Bir annenin evladını vatan için uğurlarken içine attığı gözyaşını anlamaktır. Bir gencin, daha yaşayamadığı hayatı ardında bırakıp cepheye yürürken taşıdığı sorumluluğu anlamaktır. Seyit Onbaşı’nın sırtındaki merminin ağırlığını değil, kalbindeki yükü hissetmektir. Ve en çok da bugün aldığımız her nefesin, bir zamanlar yarım kalmış nefeslerin devamı olduğunu bilmektir.

18 Mart 1915’te bir millet imkânsızı başardı. Ama asıl büyük olan, yalnızca düşmanı geri püskürtmesi değildi. Asıl büyük olan, bütün yokluğa rağmen insan kalabilmesi, inancını kaybetmemesi ve kaderine kendi elleriyle yön vermesiydi. Çanakkale’yi büyük yapan budur; onu sadece bir zafer değil, bir karakter sınavı haline getiren de budur.

Bugün özgürce nefes alabiliyorsak, bunun ardında yalnızca kazanılmış bir savaş değil; bedeli canla, özlemle, sabırla ve sessiz fedakârlıklarla ödenmiş bir emanet vardır. O emanet, tarih kitaplarında duran bir bilgi değil; her neslin omzuna bırakılmış bir sorumluluktur.

Ve belki de en doğru cümle şudur:
Seyit Onbaşı sadece bir mermi kaldırmadı.
Bir milletin kaderini, annelerin duasını, yarım kalan mektupları ve bizim bugünkü nefesimizi omuzladı.