"Yerinde Duramayan Çocuk" demek asıl sorunun üzerini örtüyor

Son yıllarda artan farkındalık ile beraber daha yaygın olarak teşhis edilen bu durum, Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünya çapında çocukların yüzde 5-7'sini, yetişkinlerin ise yüzde 2,5-5'ini etkiliyor.

Bu sorunun hastalık değil nörogelişimsel bir bozuk olduğunu belirten Dr. Günet Eroğlu, "Beyin, kendi kendini düzenleme kapasitesine sahip bir organdır. Bu nedenle Avrupa'da yaygın olarak kullanılan nöro geribildirim gibi tamamlayıcı yöntemler, DEHB'nin yönetiminde destekleyici bir rol üstlenebiliyor." dedi.

"Kontrol altına alınamayan dürtüsellik kazalara neden olabiliyor"

"İsterse yapar" veya "Çok zeki ama çalışmıyor" gibi kalıplaşmış cümlelerin DEHB rahatsızlığı yaşayan bireylerin hayatları boyunca en sık karşılaştığı önyargıların başında geldiğini söyleyen Eroğlu, "DEHB, bir irade sorunu değil, beynin yönetici işlevlerinden sorumlu bölgelerini etkileyen nörogelişimsel bir bozukluk olarak karşımıza çıkıyor. Beyindeki dopamin ve norepinefrin seviyelerindeki dengesizliğin, karar verme ve dürtü kontrol merkezi olan ön frontal korteksin işleyişini etkilemesiyle ortaya çıkan bu durum, beynin 'başla', 'dur' ve 'sıraya koy' komutlarını veren mekanizmasının daha farklı çalışmasına neden oluyor. Çocukluk çağında kontrol altına alınamayan dürtüsellik; ilerleyen yıllarda trafik kazaları, madde bağımlılığı eğilimi ve finansal yönetim sorunları gibi ciddi riskleri beraberinde getirebiliyor. Ayrıca dinleme ve organizasyon güçlüğü, bireylerin sosyal çevreleriyle kurdukları ikili ilişkilerde kopmalara neden olabiliyor." diye konuştu.

2015 yılında yapılan bir araştırmaya göre; tedavi edilmeyen DEHB'nin, özellikle yetişkinlikte tanı alan bireylerde kaza ve benzeri dışsal nedenlerle ölüm riskini artırabildiğini aktaran Eroğlu, bununla birlikte erken müdahale ve doğru bir yönetim süreciyle bu risklerin düşürülebildiğinin de araştırma içerisinde yer aldığını ifade etti.

Destek almaları halinde akranlarından daha başarılı olabiliyorlar

DEHB yaşayan çocukların toplumda, ‘disiplinsiz', ‘saygısız' ya da ‘tembel' gibi etiketlerle tanımlandığını belirten Eroğlu, "Oysa DEHB bir zekâ sorunu değildir. Bu kişiler uygun eğitim yaklaşımları ve kendilerine özgü öğrenme stratejileriyle desteklendiklerinde, akademik olarak akranlarını yakalayabildikleri gibi çoğu zaman onların önüne de geçebiliyor. Aksine birçok çocuk, ortalamanın üzerinde yaratıcılığa ve ilgisini çeken bir konuya uzun süre yoğunlaşabildiği ‘hiper-odaklanma' becerisine sahiptir. Çocuğun bunu bilerek yapmadığını bilmemiz gerekiyor. DEHB en sık çocukluk döneminde tanı alsa da tedavi ve doğru destek sağlanmadığında belirtiler yetişkinlikte de devam edebiliyor ve bireyin sosyal ile profesyonel yaşamını ciddi biçimde etkileyebiliyor." şeklinde konuştu.

"Ödül temelli geri bildirim mekanizmaları ile bu öğrenme sürecini güçlendiriyor"

Uzun yıllar boyunca yerinde duramayan ve dikkatini sürdürmekte zorlanan çocukların halk arasında ‘yaramaz' olarak tanımlandığına dikkat çeken Eroğlu, son olarak şu ifadeleri kullandı:

"Bu tanımlama birçok durumda sorunun üzerini örtüyor. Son dönemde artan farkındalık ve teknolojideki gelişmeler, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna bakışı değiştiriyor. Tanı sürecini destekleyen ve tedaviye tamamlayıcı olarak kullanılan yeni yaklaşımlar da ön plana çıkıyor. Bunlardan biri de nöro geri bildirim. Beynin elektriksel aktivitesi EEG aracılığıyla gerçek zamanlı olarak ölçülüyor ve bu veriler kişiye basit oyunlar ya da animasyonlar üzerinden geri bildirim olarak sunuluyor. Bu yöntem, dikkatle ilişkili beyin dalgalarının güçlenmesini ve dürtüsellik ile ilişkili dalgaların dengelenmesini hedefliyor. Kişi, ödül temelli geri bildirim mekanizmaları ile bu öğrenme sürecini güçlendiriyor. Avrupa'da özellikle Almanya, İsviçre ve Hollanda'da yaygın olarak kullanılan bu uygulamalar, günümüzde yapay zekâ destekli algoritmalarla daha kişiselleştirilmiş hale geliyor. Kişiye istediği zaman istediği yerden eğitim imkânı sağlıyor." (İLKHA)