Orta Doğu’daki gelişmeleri yalnızca bölgesel krizler üzerinden okumak, resmi eksik görmek olur. İçinden geçtiğimiz dönem, küresel güç dengelerinin yeniden şekillendiği tarihsel bir kırılma anıdır. Bu çerçevede mesele yalnızca İran ya da tekil çatışmalar değildir; yükselen Asya gücü ile deniz merkezli mevcut küresel düzen arasındaki rekabetin yeni sahasıdır.
 Çin Halk Cumhuriyeti ile İran İslam Cumhuriyeti arasındaki ilişkiler sadece güncel çıkar birlikteliğine dayanmaz. İki medeniyet arasındaki temas 2500 yılı aşan bir geçmişe uzanır. 13. yüzyılda Moğol İmparatorluğu döneminde İran’da İlhanlılar, Çin’de ise Yuan Hanedanı aynı Moğol imparatorluk sisteminin parçaları olarak entegre bir siyasi ve ekonomik düzen içinde yer almıştı.

 Bu dönemde Moğol İmparatorluğu’nun Orta Doğu’dan sorumlu yöneticilerinden biri olan Körgöz’ün Uygur Türkü olması, tarihsel temasın yalnızca diplomatik değil; idari ve kültürel boyutlar da içerdiğini göstermektedir. Körgöz Uygurun  sorumluluk alanı Anadolu’da Diyarbakır, Van, Urfa, Kars, Iğdır, Ağrı, Şırnak, Mardin, Gaziantep ve Hatay’dan başlayarak İran, Irak ve Suriye’ye; oradan Türkmenistan, Afganistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan’a; Uyguristanda  Hoten, Kaşgar, Aksu, Avat ve Kuçar’a kadar uzanan geniş bir coğrafyayı kapsamaktaydı. Bu süreçte Uygur Türkleri Ortadoğuda stratejik noktalara yerleştirilmiş, idari ve ticari düzenin önemli unsurları hâline gelmiştir. Bu tablo, Avrasya’nın doğusu ile batısı arasında kurulan bütüncül yapının tarihsel bir örneğidir.
 Dolayısıyla bugün kurulan stratejik yakınlaşma yalnızca pragmatik değil; derin tarihsel hafızanın güncel jeopolitik okumayla birleşmesidir.
 Günümüzde Çin halk cumhuriyeti Pekin yönetiminin temel stratejisi nettir: Amerika kontrolluğundaki  deniz yollarına bağımlılığı azaltmak, Avrasya merkezli kara ve demiryolu koridorlarını güçlendirmek ve enerji güvenliğini çeşitlendirmek. “Modern İpek Yolu” olarak adlandırılan Kuşak ve Yol Girişimi yalnızca bir ticaret projesi değil; küresel güç mimarisini dönüştürme hamlesidir.
 Bu projenin kara ayağında kilit ülkelerden ikisi Türkiye Cumhuriyeti ve İran’dır. İran’ın jeostratejik konumu kritik bir düğüm noktasıdır. Türkistan’ı Basra Körfezi’ne bağlayan kuzey–güney hattının merkezindedir. Doğu Asya ile Akdeniz arasında enerji ve lojistik geçiş ülkesidir. Rusya, Çin ve Orta Doğu arasındaki kara bağlantısının kilididir.
 Ancak bu hattın gerçek anlamda işlerlik kazanabilmesi yalnızca iki ülkenin değil, daha geniş bir Avrasya kuşağının koordineli hareket etmesine bağlıdır. Türkiye, İran, Rusya, Kazakistan ve Çin’in batı kapısı konumundaki Uygur Özerk Bölge hükümeti bu zincirin stratejik halkalarıdır. Bu coğrafi bütünlük; Pasifik’ten Anadolu’ya, oradan Akdeniz ve Avrupa’ya uzanan kesintisiz bir kara ticaret mimarisinin temelini oluşturabilir.
 Kara koridorlarının güçlenmesi, deniz merkezli küresel üstünlüğü doğrudan etkileyebilecek bir gelişmedir. Amerika Birleşik Devletleri’nin küresel hakimiyeti büyük ölçüde deniz yollarının kontrolüne dayanmaktadır. Enerji ve ticaret akışı denizden karaya kaydıkça güç projeksiyonunun ağırlık merkezi de değişecektir. 21. yüzyılın temel jeostratejik sorusu burada ortaya çıkmaktadır: Küresel düzeni deniz güçleri mi, yoksa kara güçleri mi şekillendirecek?
 Washington’da, özellikle Amerika Birleşik Devletleri Kongresi içindeki Demokrat üyelerin Donald Trump dönemindeki İran’a yönelik askerî hamlelere gösterdiği sert tepki, ABD iç siyasetindeki güç dengesi tartışmalarını yeniden gündeme taşımıştır. Bu durum, büyük güç rekabetinin yalnızca sahada değil, siyasal sistemlerin içinde de yaşandığını göstermektedir.
 Öte yandan Pakistan–Afganistan hattındaki gerilimlerin büyüme ihtimali, Türkistan’dan Orta Doğu’ya uzanan geniş kuşakta kırılganlığı artırmaktadır. Bu nedenle askeri tırmanış yerine diplomatik denge mekanizmalarının güçlendirilmesi hayati önemdedir.
Tam da bu noktada Türkiye Cumhuriyeti’nin rolü belirleyici hâle gelmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti yalnızca bir geçiş ülkesi değildir. NATO üyeliği, bölgesel diplomasi tecrübesi, tarihsel 700 senelik devlet geleneği ve çok yönlü dış politika kapasitesiyle potansiyel bir dengeleyici aktördür. Büyük güç rekabetinde saflaşan değil; tansiyonu düşüren, diyalog kanallarını açık tutan ve krizleri yöneten bir pozisyon Türkiye’yi yön verici bir aktöre dönüştürebilir. Orta Doğu ve Türkistan bölgesinde Türkiye’siz bir NATO zayıflar; Türkiye’siz bir Kuşak ve Yol projesi ise eksik kalır.
 Nitekim MHP genel başkanımız Sayın Devlet Bahçeli’nin “Tahran’ın, İsfahan’ın, Kum’un ve Kerec’in vurulması küresel bir savaşa dönüşebilir; savaş değil barış hâkim olmalıdır” uyarısı, bölgesel bir çatışmanın küresel sonuçlar doğurabileceğine işaret etmektedir. Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın hem İran’ın egemenliğine yönelik ihlalleri hem de Körfez ülkelerine yönelik füze ve dron saldırılarını kabul edilemez bulduğunu ifade etmesi de Türkiye’nin gerilimi artıran değil, dengeleyen bir çizgide durduğunu göstermektedir.
 Suriye’nin yeniden yapılanma sürecinde Türkiye’nin güvenlik ve ekonomik istikrarı önceleyen bir model geliştirmesi; Çin ve Uygur Özerk Bölge hükümeti ile altyapı, enerji ve lojistik alanlarında iş birliği kanalları açması; Rusya ve Türkistan ülkeleriyle koordineli hareket etmesi bölgesel refahı artırabilir. Çin’den Uygur bölgesine, oradan Kazakistan üzerinden İran’a, Türkiye’ye ve Akdeniz limanlarına uzanan entegre bir Kuşak ve Yol–Turan koridoru hayata geçirildiğinde, Avrasya merkezli yeni bir ekonomik denge doğabilir.
 Böylesi bir iş birliği; askeri bloklaşma yerine ekonomik entegrasyonu, çatışma yerine kalkınmayı önceleyen bir model ortaya koyacaktır. Türkiye bu denklemde hem Batı ile bağlarını koruyan hem de Asya ile stratejik ortaklık geliştiren çok eksenli bir güç olarak öne çıkabilir.
 Sonuç olarak Orta Doğu’daki gelişmeler yalnızca yerel çatışmalar değildir; küresel güç mimarisinin yeniden yazıldığı bir dönemin yansımalarıdır. Bu yeni çağda belirleyici olan tankların ilerleyişi değil, koridorların inşasıdır. Limanlar, demiryolları, enerji hatları ve diplomatik denge mekanizmaları askeri hamlelerden daha kalıcı sonuçlar üretmektedir.
21. yüzyılın mücadelesi silahların gölgesinde değil; koridorların, ittifakların ve ekonomik vizyonların üzerinde şekillenecektir. Bu tabloda Türkiye Cumhuriyeti; 700 senelik köklü devlet geleneği, arabulucu kimliği, jeostratejik konumu ve çok yönlü diplomasi kapasitesiyle yalnızca oyunun parçası değil, yön veren güçlü devletlerden biri olma potansiyeline sahiptir.
 

             Erkin SABİT ŞAVUOT
(bilgisayar yüksek mühendisi,
Araştırmacı yazar).
Turan Konfederasyonu Genel Başkanı .
Ankara Meclisi Anadolu Birliği gbşk yrd.
Uygur Federasyonu Genel Başkanı.
Dünya Barış elçileri uzakdoğu direktörü.
Uluslararası basın yayın konfederasyonu diplomasisi direktörü.
Uzakdoğu iş adamları yatırım finans konseyi temsilcisi .
Turan Kızılelma Teşkilatı genel başkanı
Turan Devletleri Teşkilatı TDT Stratejik Araştırma Bşk.
İletişim 05357951111,05369820000
erkinsabit158@gmail.com