Savaş meydanlarından siyasi karar merkezlerine: Ali Şemhani

12 Günlük Savaş sırasında bir saldırıdan sağ kurtulduktan sonra siyonistleri için sınırlar çizen Ali Şemhani, 29 Mart Cumartesi sabahı düzenlenen ikinci saldırı turunda İslam İnkılabı lideri Ali Hamanei ile birlikte şehit edildi.

Devrim Muhafızları'nın kuruluşunda kilit rol oynamış ve bu ordunun Huzistan Eyaleti'ndeki ilk komutanı olmuştur. Ayrıca Savunma Bakanlığı ve Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreterliği gibi önemli görevlerde bulunmuştur. Bu sonuncu görevi, 1979 Devrimi'nden bu yana, eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'den sonra en uzun süre yürüten kişidir.

Doğumu ve yetişmesi

Ali Şemhani, 1955 yılında İran'ın güneybatısında, Huzistan eyaletindeki Ahvaz kentinde doğdu. Ailesi, Ben-i Rebîa kabilesine bağlı Şemhani aşiretine mensup Arap kökenlidir.

İran-Irak Savaşı sırasında Irak ordusuyla çatışmalarda öldürülen Muhammed ve Hamid adında iki kardeşi vardır.

Ahvaz Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nde okudu ve buradan mezun oldu. Ardından askeri işler ve yönetim alanlarında yüksek lisans dereceleri aldı.

Askeri deneyimi

1979 İran Devrimi'nin ardından, aynı yılın Mayıs ayında Devrim Muhafızları'nın kurulmasıyla birlikte örgütün Huzistan'daki şubesine katıldı ve kısa süre içinde eyaletteki Muhafızların komutanlığına getirildi. Eylül 1980'de İran-Irak Savaşı'nın patlak vermesiyle Huzistan'ın ülke savunmasındaki hayati önemi ortaya çıktı ve Şemhani buradaki askeri çatışmaların yönetiminde kilit bir rol oynadı.

1981 yılında, 26 yaşındayken, Devrim Muhafızları Genel Komutan Yardımcılığı görevine terfi etti ve bu rütbede 1988 yılına kadar kaldı. Buna paralel olarak, 1985-1988 yılları arasında Muhafızların Kara Kuvvetleri Komutanlığı'nı üstlendi ve bir yıl süreyle Devrim Muhafızları Bakanlığı'na liderlik etti.

Savaş döneminde, rejimin önde gelen isimleriyle, kurucu lider Ruhullah Humeyni ve dönemin Meclis Başkanı Ali Ekber Haşimi Rafsancani de dahil olmak üzere, yakın ilişkiler kurdu. Ayrıca, savaşı sona erdiren Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 598 sayılı kararının uygulanmasını denetleyen İran kuvvetlerinin vekaleten komutanlığı görevini üstlendi.

Savaşın sona erdiği 1989 yılında Ali Hamanei'nin dini lider olmasıyla birlikte üst düzey görevlerin Muhafız komutanları arasında paylaştırılması süreci başladı. Şemhani, denizcilik tecrübesi olmamasına rağmen Hamanei'nin güvenini kazanarak İran ordusundaki Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na atandı ve silahlı kuvvetler başkomutanı tarafından verilen en yüksek deniz rütbesi olan Amirallik rütbesine layık görüldü.

Daha sonra Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri'nin komutası da kendisine verildi ve böylece her iki deniz kuvvetini aynı anda yöneten ilk kişi oldu. Ordu ve Muhafızlar arasındaki koordinasyonu güçlendirmek amacıyla "Hatam-ül Enbiya Ortak Deniz Üssü" adı altında birleşik bir deniz kuvvetinin kurulmasına katkıda bulundu.

Askeri tecrübesi ve dini lidere olan sürekli bağlılığı sayesinde, savaş sonrasında siyasi yükselişini sürdürdü. Mir Hüseyin Musevi hükümetinde Devrim Muhafızları Bakanı olarak görev yapan Şemhani, daha sonra 1997-2005 yılları arasında Muhammed Hatemi döneminde Savunma Bakanı olarak atandı.

Cumhurbaşkanı Ahmedinejad döneminde Hamanei, güvenlik ve savunma ile ilgili üst düzey danışmanlık görevleri kapsamında Şemhani'ye Silahlı Kuvvetler Stratejik Merkezi başkanlığını ve Dış İlişkiler Stratejik Konseyi üyeliğini verdi.

2013 yılında, Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin ilk döneminin başlamasıyla birlikte Şemhani, Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreterliği görevine getirildi ve tam on yıl boyunca bu görevi sürdürerek, Ruhani'den sonra en uzun süre bu makamda kalan ikinci kişi oldu.

2016 yılında İran Ulusal Güvenlik Konseyi, Suriye ve Rusya ile askeri ve güvenlik politikalarının en üst düzey koordinatörü olarak atandığını duyurdu. Bu atama, Suriye Devrimi'nin patlak vermesinin ardından devrik Cumhurbaşkanı Beşar Esad güçlerinin muhalif savaşçılara karşı yürüttüğü savaşa verilen destek kapsamında gerçekleşti.

Siyasi deneyimi

Şemhani, İran sokaklarında siyasi ve dini alanda aktif oldu. En önemli rollerinden biri, 2001 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Muhammed Hatemi'ye karşı yarışmasıydı; bu yarışı "dostluk rekabeti" olarak nitelendirdi. Ancak oyların yalnızca yüzde 2,62'sini alabildi.

Ancak siyasi faaliyeti bundan çok daha önce başlamıştı. Şah döneminin sonlarında ve devrim arifesinde, Huzistan eyaletinde sürgünde bulunan Hüseyin Ali Montazeri ile ilişkiler kurdu. Bu dönemde Ahvaz kentinde, Şah rejimine karşı bazı askeri operasyonlar düzenleyen gizli silahlı dini bir gruba katıldı.

Devrimin gerçekleşmesinin ardından güvenlik ve askeri işlere dahil oldu ve Huzistan eyaletindeki "İslam Devrim Komiteleri" güçlerinin komutanı oldu. İran-Irak Savaşı'nda Muhafızlar saflarında savaştı.

Savunma Bakanı olarak Hatemi'nin 2005 yılındaki görev süresinin sonuna kadar bu görevde kaldı ve böylece İran Cumhuriyeti tarihinde en uzun süre hizmet veren Savunma Bakanı unvanını aldı.

2005 yılında, eyaletteki demografik yapıyı değiştirme politikalarını protesto eden Ahvaz halkı ile yetkililer arasında arabuluculuk yapmaya çalıştı. Ancak müdahalesi halk tarafından reddedildi ve karışıklık bölgelerini ziyaret etmeye çalışırken Da'ire mahallesinde taş ve domateslerle saldırıya uğradı.

Ahmedinejad döneminin sona ermesinin ardından yeniden iktidara geldi ve 2013 yılında Cumhurbaşkanı Ruhani tarafından Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreterliği'ne atandı. Ayrıca kendisine Konsey'de Dini Lider Temsilcisi sıfatı da verildi. Böylece, daha önce Devrim Muhafızları'nda komuta kademelerinde bulunmuş ilk Yüksek Güvenlik Konseyi Sekreteri oldu.

Önemli konumuna rağmen, Ruhani hükümeti nükleer dosyanın yönetimini Muhammed Cevad Zarif liderliğindeki Dışişleri Bakanlığı'na devretti ve bu da Şemhani'nin bu konudaki yetkilerini azalttı. Bununla birlikte, 2023 yılında görevden ayrılana kadar ülkenin diğer üst düzey güvenlik ve askeri dosyalarını yönetmeye devam etti.

5 Şubat 2026'da ABD-İran gerginliğinin tırmandığı ve ABD'nin İran'a savaş açma sinyalleri verdiği bir dönemde, Hamanei, Şemhani'nin İran Savunma Konseyi Sekreterliği'ne atanmasını onayladı.

İran Savunma Konseyi, 13 Haziran 2025'te patlak veren ve "On İki Gün Savaşı" olarak bilinen savaşın ardından, İran-Irak Savaşı (1980-1988) sırasında savaş işlerini yöneten "Yüksek Savunma Konseyi"ni yeniden canlandırmak amacıyla kurulmuştu.

Amerikan yaptırımları

3 Ocak 2020'de Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani'nin öldürülmesinin ardından ABD ile İran arasında yaşanan tırmanma sonucunda, ABD Hazine Bakanlığı 10 Ocak 2020'de aralarında Şemhani'nin de bulunduğu çok sayıda üst düzey İranlı yetkiliye yaptırım uyguladı.

Bu yaptırımlar, İran'ın Irak'taki Amerikan üslerine düzenlediği füze saldırısını koordine etme ve onaylamadaki rolü nedeniyle onu hedef aldı. Böylece Şemhani, görevi sırasında Amerikan yaptırımlarına dahil edilen ilk Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri oldu.

Madalya ve Ödüller

Suudi Arabistan Kralı Abdullah bin Abdülaziz (o dönemde Veliaht Prens iken), Körfez ülkeleri ile İran arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi ve gerginliğin giderilmesindeki rolü nedeniyle kendisine (o dönemde Savunma Bakanı'ydı) Kral Abdülaziz Nişanı takdim etti.

Suikast girişimi ve suikastı

Şemhani, 13 Haziran 2025'te şafak vakti, işgalci  rejimin "Yükselen Aslan" saldırganlığı kapsamında 200'den fazla savaş uçağıyla düzenlediği geniş çaplı saldırılarda, kendisini ve diğer üst düzey İranlı komutanları hedef alan bir suikast girişimine uğradı. Ağır yaralanmasına rağmen kurtuldu ve durumu kritik olarak hastaneye kaldırıldı.

Ancak bir yıldan kısa bir süre sonra, 28 Şubat 2026 Cumartesi günü işgal ordusu, işgal rejimi ve ABD'nin ortaklaşa düzenlediği ve "Aslan Kükremesi" ile "Destansı Öfke" adı verilen askeri saldırganlık kapsamında, aralarında Ali Şemhani'nin de bulunduğu bir grup üst düzey İranlı askeri lidere suikast düzenledi.

Siyonist Ordu Sözcüsü, ordunun Tahran'da üst düzey İranlı komutanların bir araya geldiği iki noktayı hedef aldığını ve aralarında Devrim Muhafızları Komutanı Muhammed Pakpur, askeri lider Aziz Nasırzade ve Lider Danışmanı Ali Şemhani'nin de bulunduğu 7 komutanı şehit ettiğini açıkladı.

İran Haber Ajansı, ertesi sabah (1 Mart 2026) Şemhani ve Pakpur'un ülkeye yönelik siyonist-Amerikan saldırılarında şehit olduklarını doğruladı. Ardından İran televizyonu, Dini Lider Ali Hamanei'nin de aynı saldırıda şehit olduğunu resmen duyurdu. (İLKHA)