Çin’in Doğu Türkistan’da sürdürdüğü sistematik zorla çalıştırma politikalarının merkezinde yer alan pamuk üretimi, 2025 yılında tarihi bir zirveye ulaştı. Çin Ulusal İstatistik Bürosu’nun 26 Aralık’ta yayımladığı 2025 Pamuk Üretim Raporu’na göre, Doğu Türkistan’daki pamuk üretimi ilk kez 6 milyon ton eşiğini aşarak 6 milyon 165 bin tona çıktı.

Bu rakam, Çin’in toplam pamuk üretiminin yüzde 92,8’ine karşılık geliyor. Aynı raporda, bölgede pamuk ekim alanlarının bir önceki yıla kıyasla yüzde 5,9 artarak yaklaşık 38 milyon 875 bin muya (yaklaşık 2,5 milyon hektar) ulaştığı belirtildi.

Uluslararası kamuoyunda Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlallerinin en somut göstergelerinden biri olarak kabul edilen zorla çalıştırma sistemi, özellikle pamuk üretimi üzerinden yoğun şekilde tartışılmaya devam ediyor. ABD tarafından yürürlüğe konulan Uygur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası (UFLPA) kapsamında pamuk ve pamuk bazlı ürünler başlıca denetim unsurları arasında yer alıyor.

İnsan hakları örgütleri ve düşünce kuruluşları tarafından yayımlanan çok sayıda raporda, bazı küresel markaların Uygur zorla çalıştırma sistemiyle bağlantılı tedarik zincirlerine sahip olduğu ortaya konmuş, bu durum ilgili şirketlerin uluslararası ticari faaliyetlerini de doğrudan etkilemişti. ABD gümrüklerinde bu ürünlerin girişine büyük ölçüde engel konulmasına rağmen, Doğu Türkistan menşeli pamuk ve tekstil ürünlerinin Avrupa başta olmak üzere birçok ülkeye hâlâ serbestçe ulaştığı ifade ediliyor.

Avrupa’lı Markalar “köle işçi” kullanıyor

Nitekim İngiltere merkezli Sheffield Hallam Üniversitesi tarafından Aralık 2023’te yayımlanan “Uygur Bölgesinden Avrupa’ya Tekstil Tedarik Zincirlerinin Takibi” başlıklı raporda, Avrupa’daki birçok tanınmış giyim markasının Uygur zorla çalıştırma sistemiyle dolaylı ya da doğrudan bağlantıları gözler önüne serilmişti.

Çin yönetimi ise bu suçlamaları reddetmeye devam ederken, Doğu Türkistan pamuğunu kullanmayı bırakan şirketlere yönelik ekonomik baskı, tehdit ve Çin pazarından dışlama gibi yöntemlere başvuruyor. Uluslararası baskılara rağmen pamuk üretiminin artması, zorla çalıştırma politikasının hâlen tüm yoğunluğuyla sürdüğünü ve Doğu Türkistan’da üretilen “kanlı pamuğun” küresel tedarik zincirlerine yayılmaya devam ettiğini gösteriyor.

İstiqlal TV Türkçe Yayın Koordinatörü Muhammed Ali ATAYURT konuyla ilgili “Doğu Türkistan’da pamuk üretiminin rekor kırması, bir tarımsal başarı değil; zorla çalıştırmanın kurumsallaştığının açık göstergesidir. Bugün dünya pamuğunun neredeyse tamamına yakını bu bölgeden çıkıyorsa, bu durum küresel markalar ve devletler için ciddi bir ahlaki sınav anlamına gelir. Çin, kanla üretilen bu pamuğu dünya pazarlarına sürerken, sessiz kalan herkes bu suça dolaylı ortak hâline gelmektedir. Doğu Türkistan pamuğu meselesi artık sadece bir insan hakları değil, küresel vicdan meselesidir.” Değerlendirmesinde bulundu.

Muhammed Ali ATAYURT-Istiqlal Haber