BM Genel Sekreterliği için seçim süreci başladı: Adaylar ve takvim netleşiyor

Seçim süreci, 15 üyeli BM Güvenlik Konseyi’nin dönem başkanı Sierra Leone ile 193 üyeli BM Genel Kurulu Başkanı Annalena Baerbock’un 25 Kasım’da üye ülkelere ortak mektup göndererek adaylık başvurularını istemesiyle başladı. Adayların bir BM üyesi ülke tarafından resmen gösterilmesi gerekiyor.

Görev, geleneksel olarak bölgesel rotasyon esasına göre belirleniyor. Ancak 2016’da Portekizli Antonio Guterres seçildiğinde sıranın Doğu Avrupa’da olması bekleniyordu. Rotasyon takvimine göre sıradaki bölgenin Latin Amerika olduğu belirtilirken, bazı diplomatlar farklı bölgelerden de aday çıkabileceğini ifade ediyor.

Genel Kurul Başkanı Baerbock, ülkelerden adaylarını 1 Nisan’a kadar bildirmelerini istedi. Bu adaylar, 20 Nisan haftasında çevrim içi yayınlanacak “etkileşimli diyalog” oturumlarına katılarak vizyonlarını açıklayacak ve üye ülkelerin sorularını yanıtlayacak.

Açıklanan adaylar

Michelle Bachelet – Şili

Şili’nin eski Devlet Başkanı Michelle Bachelet, 2 Şubat’ta Şili, Brezilya ve Meksika tarafından resmen aday gösterildi.

Şili’nin ilk kadın devlet başkanı olan ve iki dönem görev yapan Bachelet, 2018-2022 yılları arasında BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri, 2010-2013 döneminde ise BM Kadın Birimi’nin (UN Women) icra direktörü olarak görev yaptı.

Adaylık açıklamasında, uluslararası sistemin ölçek, aciliyet ve karmaşıklık bakımından benzeri görülmemiş zorluklarla karşı karşıya olduğunu belirten Bachelet, BM’ye olan güvenin yeniden inşa edilmesine odaklanacağını ifade etti.

Rafael Grossi – Arjantin

Arjantinli diplomat Rafael Grossi, 2019’dan bu yana Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) genel direktörlüğünü yürütüyor ve 26 Kasım 2025’te Arjantin tarafından resmen aday gösterildi.

Rebeca Grynspan – Kosta Rika

Kosta Rika Devlet Başkanı Rodrigo Chaves, 8 Ekim’de yaptığı açıklamada eski Devlet Başkan Yardımcısı Rebeca Grynspan’ın aday gösterileceğini duyurdu. Politikacı ve ekonomist olan Grynspan, halen BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın genel sekreteri olarak görev yapıyor.

Macky Sall – Senegal

BM Sözcülüğü, 2 Mart’ta yaptığı açıklamada Senegal’in eski Cumhurbaşkanı Macky Sall’ın Burundi tarafından aday gösterildiğini bildirdi.

BM Güvenlik Konseyi, yıl içinde 10. BM Genel Sekreteri olarak seçilmek üzere bir adayı Genel Kurul’a tavsiye edecek.

Konsey, aday üzerinde uzlaşı sağlanana kadar “saman oylaması” olarak bilinen gizli oylamalar yapacak. Bu oylamalarda üyelere her aday için üç seçenek sunuluyor: “teşvik ediyorum”, “caydırıyorum” veya “görüş yok”.

Beş daimi üye ABD, Rusya, Çin, Birleşik Krallık ve Fransa veto hakkına sahip. Bu ülkelerin mutabakatı olmadan aday Genel Kurul’a tavsiye edilemiyor. Daimi üyelerin oy pusulaları geleneksel olarak seçilmiş 10 üyeninkinden farklı renkte oluyor.

2016’da Antonio Guterres’in adaylığının Konsey tarafından tavsiye edilmesi için altı saman oylaması yapılmıştı. Konsey daha sonra, geleneksel olarak kapalı kapılar ardında, en az dokuz olumlu oy ve veto olmadan kabul edilemeyecek bir karar tasarısıyla atamayı Genel Kurul’a öneriyor.

Genel Kurul’un onayı ise uzun süredir büyük ölçüde şekli bir prosedür olarak değerlendiriliyor.

BM, geçmişte kapalı yürütülen seçim sürecinin daha şeffaf hale getirilmesi için adımlar atıyor. Eylül 2025’te kabul edilen bir Genel Kurul kararında, her adayın resmen aday gösterildiğinde bir vizyon belgesi sunması ve bunu kamuoyuna açıklaması istendi. Belgelerin BM’nin özel internet sayfasında yayımlanması öngörülüyor.

Kararda ayrıca adayların kampanya finansman kaynaklarını açıklamaları ve hâlihazırda BM bünyesinde görev yapan adayların çıkar çatışması riskini önlemek amacıyla kampanya süresince görevlerini askıya almalarının değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.

BM Şartı’na göre genel sekreter, örgütün “baş idari görevlisi” olarak tanımlanıyor. BM’nin internet sitesinde görev, “hem diplomat hem savunucu, hem kamu görevlisi hem de icra kurulu başkanı” olarak niteleniyor.

Mevcut Genel Sekreter Antonio Guterres, binlerce sivil personel ile 11 barışı koruma operasyonunu denetliyor. BM’nin çekirdek yıllık bütçesi 3,45 milyar dolar, barışı koruma bütçesi ise 5,4 milyar dolar düzeyinde bulunuyor.

Askeri güç kullanımı ve yaptırım kararlarının yetkisi Güvenlik Konseyi’nde olduğu için, BM Genel Sekreteri’nin doğrudan icrai yetkileri sınırlı. Çok sayıda diplomat, veto yetkisine sahip beş daimi üyenin “genel”den ziyade “sekreter” rolünü öne çıkaran bir isim tercih ettiğini belirtiyor. (İLKHA)