Azerbaycan Millî İlimler Akademisi bünyesinde, Birinci Türkoloji Kurultayı’nın 100. yıl dönümüne ithafen düzenlenen “Birinci Türkoloji Kurultayı’nın Kurucuları ve Dersleri: Tarih ve Çağdaşlık” başlıklı uluslararası bilimsel konferans, geniş katılımla çalışmalarına başladı. Türk dünyasının ortak ilmî mirasını ele alan etkinlik, farklı ülkelerden akademisyenleri ve kültür insanlarını Bakü’de bir araya getirdi.

Haydar Aliyev ve Şehitler İçin Anma Töreni Düzenlendi
Konferans programı kapsamında ilk olarak Fahri Hıyaban ziyaret edildi. Katılımcılar, modern Azerbaycan devletinin kurucusu olarak kabul edilen Haydar Aliyev’in anıt mezarına çelenk bırakarak saygı duruşunda bulundu. Ardından, değerli bilim insanı ve hekim olan Zerife Aliyeva’nın kabri ziyaret edildi.

Heyet daha sonra Şehitler Hıyabanı’na geçerek, Azerbaycan’ın egemenliği ve toprak bütünlüğü için hayatını kaybeden kahramanların anısını andı. Program çerçevesinde ayrıca Türk Şehitliği anıtı ziyaret edilerek, burada yatan Türk askerlerinin aziz hatırası yad edildi.

Bilimsel Miras Dijital Sergilerle Tanıtıldı
Anma programının ardından konferans katılımcıları, Akademi binasında kurulan özel sergi alanlarını gezdi. Birinci Türkoloji Kurultayı’na adanmış sanal sergi, bilgi bankası ve bu yıl dönümüne özel yayımlanan bilimsel kitaplar ilgiyle incelendi. Etkinlik, kurultayın hazırlanmasında emeği geçen Türk dünyasının öncü aydınları anısına yapılan saygı duruşuyla resmen başladı.

Akademi Başkanı: Kurultay Türkoloji İçin Bir Dönüm Noktasıdır
Konferansın açılış konuşmasını Akademi Başkanı Prof. Dr. İsa Habibbeyli yaptı. Habibbeyli, 1926 yılında Bakü’de düzenlenen Birinci Türkoloji Kurultayı’nın yalnızca Azerbaycan için değil, tüm Türk halkları açısından 20. yüzyılın en önemli ilmî olaylarından biri olduğunu vurguladı. Kurultayda dil, tarih, edebiyat, alfabe ve kültür başta olmak üzere birçok konuda stratejik kararların alındığını belirtti.

Habibbeyli, ortak Latin esaslı Türk alfabesinin kabul edilmesini kurultayın en büyük kazanımlarından biri olarak değerlendirdi. Bu kararın, Türk dünyasında ilmî ve kültürel birlik düşüncesine güçlü bir temel oluşturduğunu ifade etti.

Ortak Alfabe Çalışmaları Güncelliğini Koruyor
Akademi Başkanı, Bakü’nün 19. yüzyıl sonlarından itibaren Türk dünyasında önemli bir bilim ve kültür merkezi hâline geldiğini belirterek, Azerbaycan’ın bağımsızlıktan sonra Latin alfabesine geçen ilk ülkeler arasında yer aldığını hatırlattı.

Habibbeyli ayrıca, 11 Eylül 2024’te Bakü’de Uluslararası Türk Akademisi ve Türk Dil Kurumu öncülüğünde gerçekleştirilen Ortak Alfabe Komisyonu toplantısında 34 harften oluşan Ortak Türk Alfabesi üzerinde uzlaşıya varıldığını açıkladı. Bu gelişmenin, Türk dünyasında ortak bilimsel alanın inşası açısından tarihî bir adım olduğunu söyledi.

Yunus Emre Enstitüsü: Türkoloji Stratejik Bir Alandır
Konferansta konuşan Yunus Emre Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Abdurrahman Aliy, Birinci Türkoloji Kurultayı’nı Türk halklarının kültürel bütünleşmesinde dönüm noktası olarak nitelendirdi. Kurultayda ortaya konan birçok düşüncenin günümüzde başarıyla hayata geçirildiğini belirtti.

Aliy, Türk dilinin dünyada yaygınlaştırılması, ortak kültürel mirasın korunması ve bilimsel faaliyetlerin desteklenmesinin öncelikli hedefler arasında olduğunu ifade ederek, Türkolojinin yalnızca akademik bir alan değil; aynı zamanda kültür politikaları, diplomasi ve eğitim stratejileriyle bağlantılı çok yönlü bir disiplin olduğunu vurguladı.

Kültür Politikalarında Türk Dünyası Vurgusu
Azerbaycan Kültür Bakan Yardımcısı Ferid Caferov ise konuşmasında, 20. yüzyıl başlarının Türk halkları için tarihî bir kırılma dönemi olduğunu söyledi. Birinci Türkoloji Kurultayı’nın, dil ve kültür meselelerini sistematik biçimde gündeme taşıyan büyük bir entelektüel platform olduğunu dile getirdi.

Caferov, Türk dünyasında kültürel bütünleşme fikrinin bugün de önemini koruduğunu ve bu yaklaşımın Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından kültür politikalarının temel unsurlarından biri olarak desteklendiğini belirtti. Dijitalleşme ve yapay zekâ çağında millî değerlerin korunarak yeni mecralara uyarlanmasının önemine dikkat çekti.

Türk Dünyasından Geniş Katılım

Konferansta Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Serdar Çam, Türkiye Millî Eğitim Bakan Yardımcısı Celile Ören Ökten, Türkiye’nin Azerbaycan Büyükelçisi Prof. Dr. Birol Akgün, Azerbaycan Yazarlar Birliği Başkanı Anar, Türk akademi çevrelerinden birçok isim ve milletvekilleri de konuşma yaptı.

Program kapsamında, Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun, akademisyen Nizami Caferov ve Prof. Dr. Adil Babayev tarafından Birinci Türkoloji Kurultayı’nın tarihî arka planı, katılımcılarının ilmî mirası ve dönemin siyasal şartları üzerine bildiriler sunuldu.

Panel Oturumlarıyla Bilimsel Tartışmalar Sürdü
Konferans, panel oturumlarıyla devam etti. Azerbaycan’ın yanı sıra Türkiye, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nden gelen bilim insanları, Türkoloji alanındaki güncel çalışmalarını paylaştı.

Uzmanlar, Birinci Türkoloji Kurultayı’nın yalnızca tarihsel bir olay değil; günümüzde de Türk dünyasının entelektüel birlik arayışına yön veren bir miras olduğunu vurguladı. Etkinlik, Türk halkları arasındaki ilmî iş birliğini güçlendiren önemli bir platform olarak değerlendirildi.

Editör/Elnur Eltürk