Devlet katkısında kritik değişiklik

Bireysel Emeklilik Sistemi’nde (BES) uzun süredir tartışılan devlet katkısı oranı yeniden düzenlendi. Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı’na göre, yüzde 30 olarak uygulanan devlet katkısı bundan sonra yüzde 20 olarak hesaplanacak. Düzenleme, yayım tarihi itibarıyla yürürlüğe girerken uygulamanın yürütülmesinden Hazine ve Maliye Bakanlığı sorumlu olacak.

Yeni kararla birlikte BES’te birikimi bulunan yaklaşık 18 milyon katılımcı, bundan sonraki ödemelerinde daha düşük oranlı devlet katkısından yararlanacak. Yetkililer, geçmişte kazanılmış haklara dokunulmayacağını özellikle vurguluyor.

Mevcut birikimler korunacak mı?

Taslak düzenlemeye göre, katılımcıların bugüne kadar elde ettiği devlet katkıları ve mevcut fon bakiyelerinde herhangi bir kesinti yapılmayacak. Yani sistemde bulunan paralar aynen korunacak.

Ancak kararın yürürlüğe girmesinden sonra yapılacak tüm yeni katkı payları, yüzde 20 devlet desteği üzerinden hesaplanacak. Bu da özellikle uzun vadeli tasarruf planı yapanlar için toplam birikimde düşüş anlamına geliyor.

Örnek vermek gerekirse;

Aylık 1.000 TL ödeyen bir katılımcı, daha önce 300 TL devlet katkısı alırken

Yeni sistemde bu tutar 200 TL olacak.

“Bütçeye ciddi yük oluşturuyordu”

Sosyal güvenlik müşaviri Murat Bal, BES’teki katılımcı sayısı ve fon büyüklüğüne dikkat çekerek değişikliğin arka planını şöyle değerlendiriyor:

“BES’teki poliçe sayısı 18 milyona yaklaşmış durumda. Fon büyüklüğü 2 trilyon TL seviyesine ulaştı. Yüzde 30’luk devlet katkısı, bütçe açısından ciddi bir yük haline geldi. Ekonomi yönetimi tasarrufu tamamen bitirmeden, bütçe dengesini korumayı hedeflemiş olabilir.”

Bal’a göre bu kararın bir diğer nedeni de yakın dönemde hayata geçirilmesi beklenen Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES). Yeni sistemle birlikte kamunun emeklilik üzerindeki yükünün yeniden dağıtılması hedefleniyor.

Sistemin cazibesi azalır mı?

Uzmanlara göre devlet katkısındaki düşüş, BES’in çekiciliğini kısmen azaltabilir. Ancak bu durumun toplu çıkışlara yol açması beklenmiyor.

Murat Bal bu konuda şu değerlendirmeyi yapıyor:

“Devlet katkısının azalması güven algısını bir miktar zedeleyebilir. Bazı katılımcılar sistemden çıkmayı düşünebilir. Ancak uzun vadeli yatırım yapan, BES’i emeklilik planının parçası olarak görenler genellikle sistemde kalmaya devam eder.”

Bal, BES gibi uzun vadeli tasarruf sistemlerinin yalnızca bireyler için değil, ülke ekonomisi için de önemli olduğunu vurguluyor.

BES neden hâlâ önemli?

BES, katılımcıların ödediği katkı paylarının emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilmesini sağlıyor. Bu fonlar;

Hisse senedi

Devlet tahvili

Altın ve döviz bazlı araçlar

gibi farklı yatırım enstrümanlarına yönelerek risk dağılımı sağlıyor.

Uzmanlara göre BES, mevduata kıyasla uzun vadede daha yüksek getiri potansiyeli sunuyor ve enflasyona karşı koruma sağlıyor. Ayrıca devlet katkısının da yatırım aracına dönüşmesi sistemin en büyük avantajlarından biri olarak görülüyor.

Otomatik Katılım Sistemi (OKS) ne durumda?

2017’de devreye alınan Otomatik Katılım Sistemi (OKS), çalışanların maaşlarından en az %3 oranında kesinti yapılarak BES’e otomatik dahil edilmesini sağlıyor. Çalışanlar isterlerse sistemden çıkabiliyor.

OKS’nin toplam fon büyüklüğü yaklaşık 130 milyar TL, katılımcı sayısı ise milyonlarla ifade ediliyor. Yeni düzenleme, OKS kapsamındaki katkıları da aynı şekilde yüzde 20 devlet desteğine tabi kılacak.

Katılımcı sayısı nasıl bu noktaya geldi?

BES, 2003 yılında başladığında sınırlı bir ilgi görmüştü. Ancak:

2013’te devlet katkısının gelmesi

2017’de otomatik katılımın başlaması

2022’de katkı oranının %30’a çıkarılması

sistemi adeta büyüme ivmesine soktu.

Son verilere göre gönüllü BES katılımcı sayısı 9,5 milyon, BES ve OKS toplamında ise 18 milyon kişiye ulaşıldı.