Küresel enerji piyasaları, ABD-siyonist rejimin İran'a karşı yürüttüğü savaş, Hürmüz Boğazı'ndaki navigasyon kesintileri ve Körfez'deki büyük petrol ve gaz şirketlerinin "mücbir sebep" ilanlarıyla çalkalanıyor. Bu gelişmeler, olası geniş çaplı arz kesintileri ve ani fiyat artışları riskini beraberinde getiriyor.
G7 ülkeleri, enerji krizini önlemek amacıyla stratejik rezervlerden ortak kullanım ihtimalini tartıştı. Ancak toplantı sonunda şu aşamada rezervlerden petrol çekilmeyeceği kararlaştırıldı. Yine de bu seçenek, gelişmeler kötüleşirse uygulanabilecek acil bir önlem olarak masada tutuluyor.
ABD Enerji Bakanı Chris Wright, rezervlerden satış yapılması durumunda diğer ülkelerle koordinasyon sağlanacağını açıkladı. Bu açıklama, stratejik rezervlerin kriz yönetiminde hâlâ önemli bir araç olduğunu gösteriyor.
Stratejik rezerv nedir ve nasıl işler?
Stratejik petrol rezervleri, savaş, doğal afet, lojistik darboğaz veya jeopolitik kriz gibi durumlarda arz kesintisine karşı kullanılan acil stoklardır. Bu rezervler, ülkelerin kısa süreli enerji ihtiyaçlarını karşılamasına imkân tanır ve piyasalara nefes aldırır.
ABD'deki en büyük stratejik rezervler, Teksas ve Louisiana'daki tuz mağaralarında depolanıyor. Toplam kapasitesi 714 milyon varil olan bu rezervin güncel miktarı 415,4 milyon varil civarında bulunuyor. Çin 900 milyon varil, Japonya 260 milyon varil, Almanya 145 milyon varil ve Fransa 122 milyon varil stratejik stok tutuyor.
Bu stoklar, piyasaya geçici bir destek sağlar ancak uzun süreli krizlerde arz açığını kapatmaya yetmez.
Ne zaman kullanılır?
Uzmanlar, rezervlerin yalnızca kısa süreli krizlerde kullanılması gerektiğini vurguluyor.
Iraklı enerji uzmanı Memduh Salameh, Hürmüz Boğazı'nın kapanması veya ciddi arz kesintilerinde ülkelerin rezervlere başvurmak zorunda kalacağını söylüyor.
Lübnanlı enerji analisti Ahmed Tartar da rezerv kullanımının acil durumlarda tüketiciyi koruyan geçici bir tampon olduğunu ifade ediyor. Ancak bu stokların uzun süreli krizleri çözmeye yetmeyeceğini belirtiyor.
Rezervlerin piyasaya etkisi
Stratejik rezervlerin piyasayı sakinleştirme etkisi sınırlıdır. Rezervlerden petrol çekilmesi, arzı artırır ve piyasa aktörlerine psikolojik mesaj verir fakat stoklar tükenebilir ve kriz uzarsa fiyatlar tekrar yükselir.
Avrupa Komisyonu'na göre AB ülkelerinin stokları yaklaşık 90 günlük ihtiyacı karşılayabiliyor.
Salameh, ABD ve AB'nin toplam 1600 milyon varil rezervi olduğunu, bunun ise küresel talebin sadece 25 günlük kısmını karşılayabileceğini belirtiyor. Bu nedenle geniş çaplı çekimler, ülkelerin enerji güvenliğini riske atabilir.
Tarihten dersler
Stratejik rezervler, geçmişte de çeşitli krizlerde kullanıldı: 1991 Körfez Savaşı, Katrina Kasırgası sonrası ABD, 2011 Libya arz kesintileri ve 2022 Ukrayna-Rusya savaşı sırasında stoklardan faydalanıldı.
Bu uygulamalar, rezervlerin kriz anında piyasaya müdahale aracı olduğunu gösteriyor.
1973 petrol krizi, stratejik rezervlerin önemini ortaya koyan en kritik örneklerden biri olarak hatırlanıyor.
O dönemde petrol silahı kullanımı, bazı ülkeleri rezervlerine başvurmaya zorladı ve kriz yönetimi için uluslararası çabaları hızlandırdı.
Uzun süreli savaşlarda riskler
Uzmanlar, stratejik rezervlerin uzun süreli savaşlarda piyasa dengesini sağlayamayacağını vurguluyor.
Tartar, savaşın uzaması halinde petrol, enerji ve endüstriyel ürün arzının ciddi şekilde zarar göreceğini, mücbir sebep ilanlarının artacağını ve rezerv kullanımının geçici kalacağını belirtiyor.
Salameh de rezervlerin aşırı kullanımının enerji güvenliğini tehlikeye atacağını ve uzun süreli krizlerde ülkeleri savunmasız bırakacağını ifade ediyor. (İLKHA)