Erzurum'da esnafın yaşadığı kriz yeni değil ama artık gizlenemez hâle geldi. Buna rağmen şehirde yüksek sesli bir itiraz da yok. Çünkü bu şehirde iflas, bağırarak değil, sessizce yaşanıyor. Kepenkler açık, dükkânlar faal görünüyor ama çoğu esnaf aslında ayakta değil, sadece düşmemeye çalışıyor.
Sabah dükkân açılıyor, çay demleniyor, raflar düzenleniyor. Gün içinde birkaç müşteri girip çıkıyor. Alışveriş yapan da genellikle bakıp gidiyor ya da en ucuz ürünü soruyor. Akşam olduğunda ise kasa, sabahkinden çok da farklı olmuyor. Siftahsız geçen günler artık istisna değil, sıradan bir durum.
Giderler her geçen ay artıyor. Elektrik, doğalgaz, kira, vergi, sigorta… Bunların hiçbiri durmuyor. Satış olsun ya da olmasın, masraflar işlemeye devam ediyor. Esnaf bu yükün altından kalkabilmek için ya borçlanıyor ya da birikimini tüketiyor. Birçok dükkân aslında kendi kendini yemeye başlamış durumda.
Devlet desteklerinden söz ediliyor ama küçük esnaf için bu destekler ya ulaşılmaz ya da yetersiz. Çoğu destek güçlü olanı daha güçlü hâle getiriyor. Küçük esnaf ise "idare et" denilerek sistemin dışına itiliyor. Banka kredisi çözüm gibi sunuluyor ama kredi, kazanç yoksa çözüm değil, ertelenmiş bir çöküştür.
Erzurum'da esnaf neden ses çıkarmıyor? Çünkü ses çıkarmanın bir karşılığı olmadığına inanılıyor. Bir araya gelmek yok, ortak hareket yok. Herkes kendi dükkânında, kendi imkânlarıyla ayakta kalmaya çalışıyor. Bu yalnızlık, iflası da sessiz hâle getiriyor. Bir gün dükkân kapalı kalıyor, ertesi gün tabela sökülüyor. Kimse nedenini sormuyor, çünkü herkes biliyor.
Esnaf sadece para kaybetmiyor. Moral kaybediyor, güven kaybediyor. Geleceğe dair plan yapamaz hâle geliyor. "Bu ayı çıkaralım" düşüncesi, "önümüzdeki yılı düşünürüz" anlayışının yerini almış durumda. Böyle bir ortamda ticaret gelişmez, büyüme olmaz.
Bir şehirde esnaf ayakta değilse o şehir de ayakta değildir. Erzurum'un sokakları, çarşıları, ticari hayatı yavaş yavaş daralıyor. Bu sadece esnafın sorunu değil, herkesin sorunu. Çünkü esnaf düştüğünde iş azalır, hayat pahalanır, şehir içine kapanır.
Sessiz iflas devam ettikçe, Erzurum sadece ekonomik olarak değil, sosyal olarak da zayıflar. Bu gerçeği görmek istememek, sorunu ortadan kaldırmaz. Aksine daha derin hâle getirir.