Türkiye'de en düşük emekli aylığı alanların sayısı son yıllarda dikkat çekici biçimde arttı. 2019'da yaklaşık 800 bin kişi taban maaş seviyesinde gelir elde ederken, bugün bu sayı 5 milyona ulaştı. Prim gün sayısı ve yatırılan tutar farkı gözetilmeden yapılan maaş tamamlamaları ise "çok çalışanın cezalandırıldığı" yönünde eleştirileri beraberinde getirdi.
Hükümet cephesinde ise bu tabloyu değiştirecek yeni bir model üzerinde çalışma yürütüldüğü belirtiliyor. SGK Eski Başmüfettişi İsa Karakaş'ın paylaştığı bilgilere göre, 7 yıldır uygulanan maaş tamamlama sisteminin sona ermesi ve yerine 5 aşamalı yeni bir yapının gelmesi bekleniyor.
Maaş Değil, Hane Geliri Esas Alınacak
Yeni modelde odak noktası yalnızca emekli maaşı olmayacak. Esas kriter, haneye giren toplam gelir ve yaşam standardı olacak. SGK'nın maaş verileri ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın sosyal yardım verileri tek bir sistemde birleştirilecek.
Bu değişiklikle birlikte:
Aynı kök maaşı alan emekliler arasında destek farkı oluşabilecek
Hanedeki kişi başına düşen gelir belirleyici olacak
Yardımlar nakit kart sistemiyle yapılabilecek
Kömür ve gıda kolisi gibi ayni yardımlar azaltılacak
Kira, fatura ve sosyal konut destekleri öne çıkacak
Böylece maaş artışı yerine doğrudan ihtiyaç temelli destek modeli uygulanacak.
"Sıfır Zam" İhtimali Gündemde
Yeni sistemde en dikkat çeken başlık ise bazı emeklilerin "sıfır zam" ile karşı karşıya kalabilecek olması. İddiaya göre kök maaşı yüksek olup mevcut taban uygulaması sayesinde 20 bin TL seviyesinde maaş alan emekliler, enflasyon farkı kök aylıklarını bu seviyenin üzerine çıkarmadıkça zam alamayabilecek.
Bu durumda tablo şöyle şekillenebilir:
Örnek Senaryo:
Emekli Ali: 11.000 TL kök maaş, kirada ve başka gelir yok.
Emekli Veli: 11.000 TL kök maaş, kendi evinde oturuyor ve eşinin 16.000 TL maaşı var.
Yeni modelde Ali'nin hane geliri düşük olduğu için kira, yakıt ve nakit desteği ile toplam geliri belirlenen eşik seviyeye (örneğin 22–28 bin TL arası) tamamlanabilecek. Veli ise hane geliri yüksek görüldüğü için yalnızca mevcut maaşını almaya devam edecek.
Amaç: Makası Açmak mı, Kapatmak mı?
Mevcut sistemde primini yüksek yatıran ile düşük yatıran arasındaki maaş farkının kapanması ciddi bir tartışma konusu olmuştu. Yeni modelin bu makası yeniden açıp açmayacağı ise merak ediliyor.
Uzmanlara göre reformun temel amacı:
Gerçek ihtiyaç sahibini tespit etmek
Sosyal yardımları tek çatı altında toplamak
Devlet desteğini daha hedefli hale getirmek
Ancak sistemin uygulama detayları netleşmeden, kimlerin kazançlı kimlerin kayıplı çıkacağı belirsizliğini koruyor.
Önümüzdeki süreçte düzenlemenin Meclis gündemine taşınıp taşınmayacağı ve 2026 maaş artış dönemine yetişip yetişmeyeceği yakından takip edilecek.